در حالیکه همواره اسفندماه از پررونقترین روزهای بازارها در طول سال به شمار میرفت، اسفندماه امسال به علت شرایط جنگی و قطع اینترنت، و همچنین قدرت خرید کاهش یافته شهروندان، بیسابقهترین رکود در بازار شب عید تجربه میشود.
بازارهای پوشاک، کفش، مواد خوراکی، لوازم الکترونیکی و لوازم خانگی هر ساله در اسفندماه روزهای پررونقی را تجربه میکردند و حتی زیان و فروش ناچیز طول سال را در آخرین روزهای سال جبران میکردند.
در شرایطی که بازار شب عید در سالهای گذشته نیز به علت تورم بالا و کاهش قدرت خرید خانوارها با رکود روبرو بود و رضایت فروشندگان و فعالان بازار جلب نمیشد اما امسال در شرایط قطع اینترنت و جنگ، رکودی بیسابقه بر بازارهای مختلف سایه انداخته است.
بر اساس یافتههای «کیهان لندن» در گفتگو با شهروندان مختلف، در شرایطی که شهرهایی مانند تهران و اصفهان حملات پیدرپی اسرائیل و آمریکا سبب کاهش حضور مردم در بازارها شده اما حتی در شهرهایی که همچنان شرایط امنتری دارند نیز کسب و کارها با کاهش شدید فروش روبرو هستند؛ رکودی که علت آن بهطور مستقیم به قطع اینترنت و تعطیلی کسبوکارهای آنلاین ارتباط دارد.
در سالهای گذشته در ایران فروش آنلاین و بیواسطه کالا بسیار مورد استقبال قرار گرفته بود. تولیدکنندگان و فروشندگان امکان بازاریابی و ثبت سفارش خرید کالاها را از طریق پلتفرمهایی مانند اینستاگرام و تلگرام و واتساپ فراهم کرده بودند و بازار بزرگ با گردش مالی قابل توجه از این طریق ایجاد شده بود.
بر اساس گزارشهای رسیده به «کیهان لندن» اما امسال اما قطع اینترنت که از دیماه تا کنون به بیش از پنج هفته رسیده در عمل این کسبوکارها را با محدودیت شدید فروش روبرو کرده است.
در همین رابطه وبسایت «اقتصاد آنلاین» گزارش داده اولین قربانیان شرایط قطع اینترنت در ایران کسبوکارهای آنلاین بودند. در سالهای اخیر هزاران فروشگاه کوچک در شبکههای اجتماعی شکل گرفته بود؛ از فروش لباس و لوازم آرایشی گرفته تا صنایع دستی و غذاهای خانگی. این کسبوکارها با سرمایههای کوچک اما امیدهای بزرگ شروع شده بودند و بخش مهمی از اقتصاد خرد شهری را شکل میدادند.
«اقتصاد آنلاین» افزوده قطع اینترنت و محدودیت دسترسی، ضربه سنگینی به این بازار زد. بسیاری از فروشندگان آنلاین میگویند در دورههای قطعی اینترنت فروش آنها تا حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد کاهش پیدا کرده است. هر روز اختلال در اینترنت میتواند میلیونها دلار به اقتصاد کشور خسارت وارد کند و پشت این عدد، هزاران کسبوکار کوچک قرار دارد.
بر اساس این گزارش مریم، فروشنده لباس زنانه در اینستاگرام، گفته «در دی ماه تقریباً فروش ما صفر شد. بعد از مدتی فکر کردیم شاید شب عید بتوانیم جبران کنیم، اما دوباره اینترنت محدود شد. مشتری وقتی نمیتواند پیام بدهد یا پرداخت کند، خرید هم نمیکند.در این وضیعت جنگی حتی اعتباری نیست که کالا به دستش برسد.»
گزارش «اقتصاد آنلاین» تأکید کرده برای بسیاری از این فروشگاهها، بحران فقط کاهش فروش نیست؛ بلکه خطر از دست رفتن کامل کسبوکار است.
در این میان حضور پیدرپی جنگندههای اسرائیل و آمریکا و احتمال بمباران و انفجار سبب دوری مردم از مکانهای پرترددی مانند بازارها شده است.
بر اساس گزارش «اقتصاد آنلاین» در بازار پوشاک، لوازم خانگی، و بسیاری از شغلهای آزاد بسیاری از مغازهداران میگویند اسفند امسال شبیه ماههای رکودزده سال است.
یک فروشنده پوشاک بازار بزرگ تهران میگوید: «سالهای قبل اسفند جای راه رفتن نبود. امسال گاهی چند ساعت میگذرد و حتی یک مشتری هم وارد مغازه نمیشود.»
بسیاری از مغازهداران و لباسفروشها ویترین عید نچیدهاند، برخی تخفیفهای نوروزی را حذف کردهاند و بعضی مغازهها حتی ترجیح دادهاند کرکره را پایین نگه دارند. بازاری که قرار بود در شب عید شلوغترین روزهای خود را بگذراند، امسال خلوتتر از همیشه است.
یکی دیگر از مسائلی که در رکود شدید بازارهای شب عید موثر بوده کاهش قدرت خرید مردم است. موضوعی که اگر چه پیش از جنگ هم وجود داشت اما در زمستان امسال به علت تعطیلی ناشی از اعتراضات سراسری دیماه و در دو هفته گذشته به علت شرایط جنگی تشدید شده است.
در بسیاری از شرکتهای خصوصی فروش کاهش پیدا کرده و مدیران ترجیح دادهاند برنامههای توسعه و حتی ادامهکار را متوقف کنند. این به معنای معلق شدن وضعیت شغلی تعداد قابل توجهی از کارمندان و بیدرآمد شدن آنها است.
یکی از کارمندان یک شرکت بازرگانی در اینباره گفته که «فروش شرکت خیلی کم شده. هنوز کسی اخراج نشده، اما همه میدانیم وضعیت پایدار نیست. حتی درباره عیدی هم چیزی معلوم نیست.»
در چنین شرایطی شغلها هنوز از بین نرفتهاند، اما در وضعیت انتظار قرار دارند؛ وضعیتی که میتواند با طولانیشدن بحران به بیکاری تبدیل شود. مثل همه آنچه در سال قبل و حتی در جنگ ۱۲ روزه اتفاق افتاد و بسیاری از افراد در شرکت ها تعدیل شدند.
گزارشهای رسیده به «کیهان لندن» همچنین نشان میدهد برخی شرکتها که ریسکپذیری کمتری داشتهاند بخشی از نیروی کار را اخراج کردهاند. از سوی دیگر کزارشهای میدانی نشان میدهد بسیاری از شرکتها نیز در شرایط کاهش حجم فعالیت و درآمد، قادر به پرداخت عیدی کارمندان نبودهاند و پرداخت این مزایا را به آینده موکول کردهاند.
این وضعیت به بیان اینست که بخشی از نیروی کار شاغل در ایران یا شب عید بیکار شده و یا به علت عقب افتادن دریافت حقوق و مزایایی همچون عیدی توان خرید نوروزی ندارد.
همچنین تعدادی از خانوارهای کمدرآمد نیز به «کیهان لندن» گفتهاند پساندازی برای خریدهای نوروزی داشتهاند اما به علت شرایط ناپایدار اقتصادی در وضعیت جنگی ترجیح دادهاند منابع مالی خود را برای «روز مبادا» نگه دارند و از خریدهای نوروزی صرفنظر کردهاند.
اینهمه سبب شده بازار شب ایران در اسفند ۱۴۰۴ رکودی بیسابقه را تجربه کند؛ رکودی که با توجه به کاهش فروش در طول سالی که گذشت سبب زیان انباشته و حتی ورشکسته شدن بخشی از بازاریان خواهد شد.
