در حالی که جنگ و دیپلماسی همزمان پیش میروند، دونالد ترامپ در حال بررسی یکی از جسورانهترین و پرخطرترین گزینههای نظامی علیه جمهوری اسلامی است: اعزام نیروهای آمریکایی به داخل ایران برای تصرف و خارج کردن اورانیوم غنیشده. به گزارش والاستریت ژورنال، این سناریو که میتواند پای نیروهای آمریکا را برای چند روز به قلب تأسیسات هستهای ایران باز کند، نهتنها ریسک درگیری مستقیم را افزایش میدهد، بلکه ممکن است مسیر جنگ را بهطور بنیادین تغییر دهد.
والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده است که دونالد ترامپ در حال بررسی یک عملیات نظامی پیچیده و پرخطر برای خارج کردن نزدیک به هزار پوند اورانیوم از ایران است؛ مأموریتی که به گفتهی این مقامها، احتمالا مستلزم حضور نیروهای آمریکایی در داخل خاک ایران برای چند روز یا حتی بیشتر خواهد بود.
بر اساس این گزارش، ترامپ هنوز دربارهی صدور دستور اجرای این عملیات تصمیم نهایی نگرفته و همچنان در حال ارزیابی خطرات آن برای نیروهای آمریکایی است. با این حال، مقامهای آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتهاند رئیسجمهور آمریکا در مجموع نسبت به این گزینه نظر مساعدی دارد، زیرا آن را در راستای هدف اصلی خود، یعنی جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای، میبیند.
همزمان، فردی آگاه از دیدگاههای ترامپ به والاستریت ژورنال گفته است که او مشاوران خود را تشویق کردهاست جمهوری اسلامی را تحت فشار بگذارند تا واگذاری این مواد را بعنوان یکی از شروط پایان جنگ بپذیرد. به گفتهی این منبع، ترامپ در گفتگو با متحدان سیاسی خود صراحتا تأکید کرده است که ایران نمیتواند این مواد را حفظ کند و اگر تهران در میز مذاکره با تحویل آن موافقت نکند، گزینهی تصرف آن با زور نیز مطرح خواهد بود.
به نوشتهی والاستریت ژورنال، پاکستان، ترکیه و مصر در این میان نقش واسطه میان آمریکا و ایران را بر عهده داشتهاند، اما واشینگتن و تهران هنوز وارد مذاکرات مستقیم برای پایان دادن به جنگ نشدهاند.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «وظیفهی پنتاگون این است که برای فراهم کردن حداکثر گزینههای ممکن برای فرمانده کل قوا، مقدمات لازم را آماده کند. این به آن معنا نیست که رئیسجمهور تصمیمی گرفته است.»
پنتاگون از اظهارنظر خودداری کرده و سخنگوی فرماندهی مرکزی آمریکا نیز حاضر به اظهارنظر نشده است.
ترامپ شامگاه یکشنبه به خبرنگاران گفت جمهوری اسلامی باید خواستههای آمریکا را بپذیرد، وگرنه «دیگر کشوری نخواهد داشت». او در اشاره به اورانیوم جمهوری اسلامی نیز گفت: «آنها گرد و غبار هستهای را به ما خواهند داد.»
والاستریت ژورنال مینویسد پیش از آنکه اسرائیل و آمریکا در ژوئن سال گذشته مجموعهای از حملات هوایی علیه جمهوری اسلامی انجام دهند، برآورد میشد رژیم حاکم بر ایران بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد و نزدیک به ۲۰۰ کیلوگرم مواد شکافتپذیر با غنای ۲۰ درصد در اختیار داشته باشد؛ موادی که میتوان آنها را نسبتا آسان به اورانیوم ۹۰ درصدی با درجه تسلیحاتی تبدیل کرد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفته است که به گمان او بخش عمدهی این اورانیوم در دو مورد از سه سایتی قرار دارد که آمریکا و اسرائیل در ماه ژوئن هدف قرار دادند: یک تونل زیرزمینی در مجتمع هستهای اصفهان و یک محل نگهداری در نطنز. کارشناسان نیز گفتهاند جمهوری اسلامی همچنان هم سانتریفیوژهای لازم برای غنیسازی اورانیوم و هم توانایی ایجاد یک سایت جدید غنیسازی زیرزمینی را در اختیار دارد.
به گفتهی همان منبع آگاه، ترامپ و دستکم شماری از متحدانش در محافل خصوصی گفتهاند که میتوان این مواد را در قالب یک عملیات هدفمند توقیف کرد؛ عملیاتی که بدون طولانی کردن چشمگیر جنگ، همچنان این امکان را برای آمریکا فراهم کند که تا اواسط آوریل از درگیری خارج شود.
ترامپ به نزدیکان خود گفته است که تمایلی به ورود به یک جنگ فرسایشی ندارد. برخی از دستیاران ارشد او نیز ترجیح میدهند رئیسجمهور بر موضوعات دیگر، از جمله انتخابات میاندورهای پیش رو، متمرکز شود؛ انتخاباتی که نظرسنجیها از احتمال زیانهای قابل توجه جمهوریخواهان در آن حکایت دارد.
با این حال، افسران پیشین ارتش آمریکا و کارشناسان به والاستریت ژورنال گفتهاند هرگونه تلاش برای تصرف این اورانیوم با توسل به زور، عملیاتی بسیار پیچیده و خطرناک خواهد بود؛ مأموریتی که میتواند در شمار دشوارترین عملیاتهایی قرار گیرد که ترامپ تاکنون دستور آن را داده است. به گفتهی آنان، چنین اقدامی احتمالا واکنش تلافیجویانه جمهوری اسلامی را در پی خواهد داشت و میتواند جنگ را بسیار فراتر از بازهی زمانی چهار تا شش هفتهای که تیم ترامپ بصورت علنی ترسیم کردهاند، ادامه دهد.
در چنین سناریویی، گروههایی از نیروهای آمریکایی باید به این سایتها اعزام شوند؛ آن هم احتمالا در شرایطی که زیر آتش موشکهای زمینبههوای جمهوری اسلامی و پهپادها قرار دارند. پس از ورود به محل نیز نیروهای رزمی باید محیط را ایمن کنند تا مهندسان مجهز به تجهیزات حفاری بتوانند در میان آوار جستوجو کرده و احتمال وجود مین و تلههای انفجاری را بررسی کنند.
کارشناسان میگویند خارج کردن این مواد احتمالا نیازمند دخالت یک تیم نخبهی عملیات ویژه خواهد بود؛ تیمی که آموزش تخصصی برای انتقال مواد رادیواکتیو از مناطق جنگی دیده باشد. به گفتهی ریچارد نفیو، پژوهشگر ارشد دانشگاه کلمبیا و مذاکرهکنندهی پیشین هستهای با جمهوری اسلامی ، این اورانیوم با غنای بالا به احتمال زیاد در ۴۰ تا ۵۰ استوانهی ویژه نگهداری میشود که ظاهری شبیه کپسولهای غواصی دارند. او میگوید این استوانهها باید برای جلوگیری از بروز حادثه، در محفظههای ویژهی حملونقل قرار گیرند؛ اقدامی که میتواند به چندین کامیون نیاز داشته باشد.
کارشناسان همچنین گفتهاند مگر آنکه یک فرودگاه در دسترس باشد؛ باید یک باند موقت برای ورود تجهیزات و خروج مواد هستهای ایجاد شود. به گفتهی آنان، کل این عملیات ممکن است چند روز یا حتی یک هفته به طول بینجامد.
ژنرال بازنشسته جوزف ووتل، فرماندهی پیشین فرماندهی مرکزی آمریکا و فرماندهی عملیات ویژهی آمریکا، در اینباره گفته است: «این از آن نوع عملیاتهایی نیست که سریع وارد شوید و سریع خارج شوید.»
در مقابل، اگر جمهوری اسلامی در چارچوب یک توافق صلح با تحویل اورانیوم خود موافقت کند، آمریکا میتواند از چنین مأموریت پرخطری اجتناب کند. والاستریت ژورنال یادآوری میکند که ایالات متحده پیشتر نیز در قالب انتقالی مسالمتآمیز، اورانیوم غنیشده را از کشورهای دیگر خارج کرده است؛ از جمله در سال ۱۹۹۴ در عملیاتی موسوم به «پروژه سفایر» از قزاقستان و در سال ۱۹۹۸ نیز در همکاری با بریتانیا برای انتقال اورانیوم با غنای بالا از یک راکتور نزدیک تفلیس، پایتخت گرجستان، به یک مجتمع هستهای در اسکاتلند.
ترامپ تاکنون بصورت علنی نگفته است که آیا دستور مأموریت بازیابی اورانیوم را صادر خواهد کرد یا نه. او روز شنبه در شبکههای اجتماعی از هوادارانش خواست برنامه مارک لوین در فاکسنیوز را تماشا کنند؛ برنامهای که این مفسر محافظهکار در آن از ترامپ خواست «اورانیوم را به دست بیاورد».
در طول هفتهی گذشته، ترامپ در پی دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ بوده و از جمهوری اسلامی خواسته است در قالب یک توافق مذاکرهشده، فعالیتهای هستهای خود را برچیند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز هفته گذشته گفته بود ایالات متحده میتواند بدون توسل به نیروهای زمینی به اهداف اصلی خود دست یابد.
مقامهای آمریکایی همچنین گفتهاند جمهوری اسلامی در حال حاضر اورانیوم را غنیسازی نمیکند و اگر بخواهد به کشوری دارای سلاح هستهای تبدیل شود، باید آن را تا سطح تسلیحاتی غنیسازی کرده و سپس کلاهک یا بمب تولید کند. به نوشتهی والاستریت ژورنال، جمهوری اسلامی همچنین در حال حاضر موشک بالستیک قارهپیمایی که بتواند خاک اصلی آمریکا را هدف قرار دهد در اختیار ندارد، هرچند بر اساس برآورد سال گذشتهی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، اگر جمهوری اسلامی تصمیم بگیرد پرتابگر فضایی خود را برای این منظور تطبیق دهد، ممکن است تا سال ۲۰۳۵ به دهها فروند از این موشکها دست یابد.
به گفته مقامهای آمریکایی، همزمان با ادامه حملات نظامی به اهدافی در جمهوری اسلامی ، ترامپ در حال دریافت گزارشهایی دربارهی دشواریها و چالشهای عملیات مربوط به اورانیوم است. همچنین ارتش آمریکا در حال آمادهسازی گزینههای دیگری نیز هست تا در صورت صدور دستور رئیسجمهور، بتواند آنها را اجرا کند؛ از جمله استقرار واحدهای واکنش سریع تفنگداران دریایی و نیروهای چترباز لشکر ۸۲ هوابرد ارتش در منطقه؛ نیروهایی که میتوانند نقاط راهبردی، از جمله جزیرهای در سواحل جنوبی ایران، را تصرف کنند.
والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده است که پنتاگون هماکنون بسیاری از تجهیزات و امکانات لازم برای اجرای عملیات استخراج اورانیوم را در منطقه در اختیار دارد و در عین حال در حال بررسی اعزام ۱۰ هزار نیروی زمینی دیگر است تا گزینههای بیشتری در اختیار رئیسجمهور قرار گیرد.
اوایل همین ماه نیز، زمانی که در یک نشست خبری پنتاگون از پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، پرسیده شد ایالات متحده چه برنامهای برای اورانیوم غنیشده ایران دارد، او گفت امیدوار است تهران با واگذاری آن موافقت کند، اما همزمان تلویحا اشاره کرد که ارتش آمریکا در صورت مخالفت جمهوری اسلامی ، گزینههایی برای تصرف آن در اختیار دارد.
هگست در ۱۳ مارس گفت: «رئیسجمهور تمرکز خود را بر توانمندیهای هستهای حفظ کرده است. ما طیفی از گزینهها را در اختیار داریم، از جمله اینکه جمهوری اسلامی تصمیم بگیرد از آنها دست بکشد؛ چیزی که البته از آن استقبال میکنیم.»
او افزود: «من هرگز، هرگز به این جمع یا به جهان نخواهم گفت که حاضر به انجام چه کاری هستیم یا تا کجا پیش خواهیم رفت، اما بدون تردید گزینههایی در اختیار داریم.»
*منبع: والاستریت ژورنال
*ترجمه: کیهان لندن
