در آخرین روزهای اردیبهشت همچنان قیمت کالاها و خدمات مختلف در کشور در حال افزایش است و شهروندان برای تهیه موادغذایی کافی با مشکل روبرو هستند. اگر چه شماری از مقامات حکومتی «دشمن» یا «گرانفروشی» را عامل گرانی میدانند اما کارشناسان معتقدند بخش اصلی افزایش قیمتها متأثر از سیاستهای تورمزایی است که تیم اقتصادی دولت پزشکیان پیش برده است.
قیمت موادغذایی با افزایش قابل توجهی روبرو است. برای نمونه قیمت هر کیلو مرغ از ۳۸۰ هزار تومان در هفته گذشته به ۴۵۰ هزار تومان در هفته جاری افزایش پیدا کرده است و یک مرغ متوسط حدود یک میلیون تومان قیمت دارد.
کارشناسان صنعت مرغداری دلیل اصلی افزایش قیمت مرغ را کمبود و گرانی نهادههای دامی، افزایش چندبرابری هزینههای تولید و کاهش جوجهریزی در ماههای گذشته عنوان میکنند. همچنین اتحادیه مرغداران هشدار داده که هزینههای تأمین خوراک، دارو و واکسن نسبت به سال گذشته تا ۵ برابر افزایش یافته و ادامه این روند بدون تزریق نهاده با قیمت مصوب، بازار مرغ را با شوک قیمتی بیشتری روبرو خواهد کرد.
قیمت دیگر اقلام خوراکی از جمله میوه نیز در حال افزایش است و بسیاری از خانوارها دیگر توان خرید کیلویی میوه را ندارند و بهصورت دانهای میوه خریداری میکنند.
قیمت لبنیات نیز از اسفندماه تا کنون دستکم دوباره با افزایش روبرو شده است. میراسلام تیموری رئیس هیأتمدیره انجمن صنایع لبنی علت را افزایش مداوم هزینه تولید عنوان کرده و گفته در گذشته تولیدکننده سالی یک یا شاید دو بار با افزایش هزینه تولید روبرو میشد اما اکنون تقریبا هر دو ماه افزایش هزینه تولید اتفاق میافتد.
او با اشاره به کاهش سرانه مصرف لبنیات گفته «اگر سال ۱۴۰۰ را مبنا قرار دهیم، حداقل حقوق پایه کارگری در آن زمان حدود ۲/۶ میلیون تومان بود و قیمت شیر خام نیز ۵۶۰۰ تومان بود، اما اکنون حداقل حقوق به حدود ۱۶ میلیون تومان رسیده، در حالیکه پیشبینی میشود قیمت شیر خام امسال به ۶۰ هزار تومان برسد.»
این فعال صنفی افزوده «قیمت شیر خام طی این سالها حدود ۱۰ برابر شده، اما حداقل دستمزدها حداکثر شش برابر افزایش یافتهاند و در سایر سطوح درآمدی، میزان رشد حتی کمتر از این عدد است. همین شکاف میان رشد هزینهها و درآمد خانوارها موجب شده مصرف محصولات لبنی از سال ۱۴۰۰ تاکنون «سالانه» بین ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش یابد.»
افزایش قیمت موادغذایی سبب شده کالابرگ یک میلیون تومانی که از نیمه دیماه گذشته به شهروندان ارائه میشود نیز خاصیت خود را از دست بدهد. به همین علت مسعود پزشکیان روز سهشنبه ۲۹ اردیبهشت دستور داده که در اجرای این طرح باید اولویت به دهکهای پایین درآمدی و اقشار آسیبپذیر داده شود.
موج گرانیها اما فزایندهتر از آنست که دولت بتواند با یارانههای ناچیز و ناکافی از سفره خانوارهای کمدرآمد محافظت کند. تحلیلگران سبد معیشت خانوار را بیش از ۷۱ میلیون تومان برآورد کردهاند، اما حداقل مزد پایه ماهانه کارگران در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است؛ این ارقام نشان میدهد یارانههای یک میلیون تومانی هیچ اثری در بهبود وضعیت معیشت خانوارهای کمدرآمد ندارد.
شرایط دشوار زندگی خانوارهای حقوقبگیر که بیش از نیمی از جمعیت ایران را شامل میشوند سبب اعتراض برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی شده است. رمضانعلی سنگدوینی، نماینده مجلس شورای اسلامی، هشدار داده برخی اقلام با «قیمتهای گزاف و چندبرابر» وارد بازار میشوند و «آیا مردم با کالابرگ یک میلیون تومانی توان خرید مرغ کیلویی ۴۰۰ هزار تومانی را دارند؟»
زهرا سعیدی مبارکه نماینده دیگر مجلس شورای اسلامی با اشاره به افزایش قیمت مواد غذایی در کشور گفت هر کیلو برنج پاکستانی در پاکستان کمتر از یک دلار و در آلمان یک یورو است، اما در ایران سه دلار به مردم فروخته میشود.
علی خزایی هم از دیگر نمایندگان منتقد دولت در حوزه اقتصاد است. او سیاستهای ارزی دولت و افزایش مداوم نرخ ارز از سوی بانک مرکزی را «کاملا اشتباه» دانسته و گفته این سیاستها به گرانی و تورم در ایران دامن میزنند.
تحلیلگران اقتصادی نیز معتقدند که سیاستهای دولت از جمله دستکاری بازار ارز و حذف ارز ترجیحی که ابتدای دیماه گذشته توسط دولت انجام شد یکی از دلائل تورم در سال جدید خورشیدی است.
در همین رابطه محمد تقی فیاضی، کارشناس اقتصاد گفته «حذف ارز ترجیحی به نوبه خود موجب گرانی شد. به ویژه در بخش گرانی خوراکیها، که اکنون بسیار تورم بالایی دارند، نقش اصلی را باید متوجه سیاست ارزی پارسال کنیم. با همان یک اقدام نرخ مواد خوراکی تا سه برابر به شکل ناگهانی افزایش یافت و حالا امروز نرخ تورم خوراکیها به مراتب بیش از دیگر گروههای هزینهای است.»
در حالیکه برخی مقامات دولت تلاش دارند صرفا جنگ و «دشمن» را عامل گرانی کنونی بدانند که کارشناسان تأکید میکنند اقتصاد ایران سالهاست به علت مشکلات ساختاری در گرداب رکود تورمی گرفتار است. در همین رابطه پیمان مولوی، کارشناس اقتصادی کلان نیز گفته که «ایران از گذشته با مشکل تورم دست و پنجه نرم میکرده و در یک سال گذشته هم روند تورم افزایشی بوده است. یعنی وقتی به آمارهای رسمی مراجعه میکنیم، حتی پیش از جنگ ۱۲ روزه هم نرخ تورم روندی افزایشی به خود گرفته بود و در حال افزایش بود.»
محسن باقری، عضو کارگری شورای عالی کار، نیز گفته که امروز گریبان معیشت مردم را بیش از جنگ، شوک ارزی فشرده است. او با بیان اینکه جنگ هم حتما بر شدت فشارها افزوده، تأکید کرده «اما سهم اصلی در بحران امروز را بیشک نمیتوان به جنگ نسبت داد. آقایان سیاستگذار اقتصادی کشور در حالی بر یک سیاست غلط، در بدترین زمان پافشاری کردند که پیش از این بارها این سیاست اجرا شده بود و نتیجهای جز گرانی و فقر نداشت.»
