در روزهای گذشته و با اقدامات جدید دولت درباره توزیع بنزین، بار دیگر موضوع افزایش قیمت بنزین طی اقدامات «اصلاحات اقتصادی» دولت پزشکیان برجسته شده است.
سازمان برنامه و بودجه در گزارشی اعلام کرده افزایش اسمی قیمت بنزین به تنهایی منجر به کاهش محسوس مصرف نمیشود، زیرا تورم، اثر این افزایش را خنثی میکند. یک اقتصاددان نیز هشدار داده اقتصاد ایران در یک مارپیچ مرگبار از کمبود درآمد ارزی، کسری بودجه و چاپ پول گرفتار است و هرگونه شوکدرمانی قیمتی، از جمله افزایش قیمت بنزین، پیش از مهار تورم، تنها به تشدید بحران میانجامد.
شیوه توزیع بنزین در دو استان در دو استان سیستانوبلوچستان و کرمان تغییر کرده است؛ اقدامی که بسیاری از ناظران آن را مقدمهای برای افزایش قیمت بنزین ارزیابی میکنند.
عبدالحسین همتی عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی درباره گمانهزنیها مبنی بر اجرای آزمایشی طرح جمعآوری کارت سوخت جایگاهها در یک یا دو استان و انتقال سهمیه آن به کارت سوخت مالکان اتومبیل گفته «در استانهای سیستان و بلوچستان و کرمان به دلیل نگرانیها درباره قاچاق سوخت، در برخی جایگاههای عرضه بنزین طرح کدینگ اجرا شد؛ به این معنا که افراد تنها میتوانند در جایگاههای مشخصشده سوختگیری کنند.»
او افزوده «اجرای این طرح موجب نارضایتی شهروندان شده و با ایجاد صفهای طولانی در جایگاههای سوخت، به یکی از چالشهای این استانها تبدیل شده است.»
این نماینده مجلس شورای اسلامی افزوده این اقدام در راستای ساماندهی توزیع سوخت، کاهش مشکلات مردم و تسهیل دسترسی شهروندان به سهمیه قانونی سوخت انجام میشود. اکنون سهمیه ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۷۰ لیتر ۳ هزار تومانی است که قرار شده سهمیه آزاد را که فکر میکنم حدود ۴۰ لیتر باشد، در این استانها به کارت سوخت افراد با همان نرخ ۵ هزار تومان اضافه کنند و کارت سوخت جایگاهها حذف شود.
عبدالحسین همتی افزوده «دید متولیان این امر این است که با این کار مشکل کارت سوخت جایگاهها تا حد زیادی برطرف میشود. کارشناسان معتقدند با این کار صفهای طولانی و رانتی که به وجود آمده بود و برخی میتوانستند بنزین بزنند و برخی نمیتواستند و اعتراضاتی به همراه داشت، برطرف خواهد شد.»
سازمان برنامه و بودجه به تازگی در یک گزارش به بررسی جامع و چند بعدی اثرات تعدیل قیمت بنزین بر الگوی مصرف خانوارهای شهری و بودجه دولت در اقتصاد ایران پرداخته است. در این گزارش اشاره شده است که افزایش قیمت اسمی به تنهایی منجر به کاهش مصرف بنزین نمیشود و این امر در گرو اعمال سیاستهای مکمل غیرقیمتی و افزایش قیمت حقیقی بنزین است.
روزنامه «دنیای اقتصاد» نیز در گزارشی با اشاره به بررسیهای سازمان برنامه و بودجه نوشته نتایج مدل نشان میدهد که احتمال خرید بنزین بیش از آنکه تابع قیمت باشد، به عوامل ساختاری نظیر مالکیت اتومبیل، تعداد شاغلان و تعداد خانوار بستگی دارد. برآورد کششهای تقاضا نشان میدهد که بنزین در ایران کالایی بهشدت «بیکشش» است؛ به طوری که کشش قیمتی بنزین پس از شوک سال ۱۳۹۸ حدود منفی ۰/۳۶۶ واحد برآورد شده است. این بدان معناست که افزایش قیمت بنزین واکنش محدودی در کاهش مقدار مصرف فیزیکی دارد و بخش عمده اثر آن به صورت افزایش سهم هزینه بنزین در بودجه خانوار ظاهر میشود.
آلرت بغزیان اقتصاددان و تحلیلگر اقتصادی نیز معتقد است اقتصاد ایران در یک مارپیچ مرگبار از کمبود درآمد ارزی، کسری بودجه و چاپ پول گرفتار است و هرگونه شوکدرمانی قیمتی، ازجمله افزایش قیمت بنزین، پیش از مهار تورم، تنها به تشدید بحران میانجامد. بغزیان، اما روزنه امید را در توافقی پایدار و بازگشت منابع ارزی میبیند که میتواند موتور تولید را دوباره روشن کند.
آلبرت بغزیان بحث را با تشبیه تورم به یک بیماری آغاز کرد و گفت: تورم در دنیا حل شده است؛ یعنی راهحل دارد. میتوانیم آن را مثل یک سردرد تصور کنیم که با یک آسپیرین ساده درمان میشود، اما در ایران به یک تومور بدخیم تبدیل شده است. او نرخهای تورم ۷۰ تا ۸۰درصدی و حتی بالاتر برای اقلام خوراکی را برای بسیاری از کشورها غیرقابل تصور دانست و ریشه آن را نه در یک عامل منفرد که در شیوه حکمرانی جستوجو کرد.
این اقتصاددان همچنین معتقد است دولت دچار بیبرنامگی است: «رئیسجمهور و وزیر اقتصاد وعده دادند اعتبارکالابرگ متناسب با تورم افزایش یابد، اما بعد از ۶ ماه میگویند منابع نداریم. اگر منابع نبود چرا وعده دادند؟» او پیشنهاد کرد که کالابرگ فقط به نیازمندان پرداخت شود.»
آلبرت بغزیان با اشاره به اینکه افزایش قیمت بنزین -در دی۴۰۴- در بدترین زمان ممکن انجام شد گفت «اگر قرار بود نرخ ارز ترجیحی حذف شود، چرا در آن مقطع؟ این کار دقیقا مثل این بود که به بیماری که تازه از سکته بلند شده، یک شوک جدید وارد کنید.»
او همچنین با اشاره به زمزمههای افزایش قیمت بنزین گفت: «دیواری کوتاهتر از بنزین و مصرفکننده آن پیدا نمیکنند. تا مشکلی پیش میآید، میگویند مردم اسراف میکنند، صرفهجویی کنید. اما همه ما داریم صرفهجویی میکنیم.»
او با اشاره به بهمخوردن قیمتهای نسبی در اقتصاد تورمی افزود: «شما یکبار بنزین را گران میکنی، مردم به سمت حملونقل عمومی میروند، اما هفته بعد کرایه مترو و تاکسی هم بالا میرود و لوازم یدکی گران میشود. نتیجه این میشود که دوباره برمیگردند سراغ ماشین شخصی. بعد از مدتی دوباره میگوییم بنزین ارزان است و باید گران شود. این یک دور باطل است.»
آلبرت بغزیان خطاب به دولت گفته «اول تورم را کنترل و قیمتها را در یک محدوده مهار کنید، بعد اگر مردم مصرفشان بالاتر رفت، از ابزار قیمت استفاده کنید. درغیراینصورت هر افزایش قیمتی مثل سم عمل میکند و تورم را چندبرابر تشدید میکند.»
