با گذشت دو ماه از آتشبس میان جمهوری و اسراییل همچنان اختلال در جیپیاس ادامه دارد. وزیر ارتباطات در حالی ایجاد اختلال را عمدی و مرتبط با جنگ ۱۲ روزه با اسراییل عنوان کرده که در آنسو گزارشها از تحمیل خسارت گسترده مالی در پی این اختلال حکایت دارند.
با گذشت بیش از دو ماه از اختلال جیپیاس در ایران خسارتهای اقتصادی ناشی از این اختلالات بیش از پیش آشکار و دامنه خسارتها از تاکسیهای اینترنتی تا حمل و نقل دریایی گسترده شده است.
اختلال در جیپیاس همزمان با آغاز جنگ ۱۲ روزه با اسراییل در ۲۳ خردادماه آغاز شد و با گذشت دو ماه از اعلام آتشبس همچنان پابرجاست.
ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در توضیح این اختلالها گفته است: «تصمیم برای این اختلال به دلیل ملاحظات حضور احتمالی پهپادها و حفاظت از جان شهروندان از سوی نهادهای اطلاعاتی، امنیتی و نظامی گرفته شده است.»
«مرکز مطالعات راهبردی» وزارت کشور نیز اعلام کرده که جمهوری اسلامی بخشی از خدمات جیپیاس را متوقف کرده و در عوض سامانه «بیدو چین» را فعال کرده است.
در حالی که مقامات حکومتی ایجاد محدودیتها را به مسائل امنیتی گره میزنند، در آنسو از نظر اقتصادی و اجتماعی ادامهدار شدن اختلالات، خسارتهای سنگین اقتصادی به بار آورده است.
وبسایت «اقتصاد ۲۴» گزارش داده کسب و کارهایی مثل اسنپفود، الوپیک، دیجیکالا و فروشگاههای آنلاین به GPS وابستهاند و تخمین زده میشود روزانه ۲ میلیون سفارش با میانگین ارزش ۱۲۰ هزار تومان جابجا شود.
بر اساس این گزارش، ارزیابیها نشان میدهد که اختلالها باعث لغو یا تأخیر تحویل کالا شده و حدود ۲۰ درصد زیان عملیاتی به وجود آوردهاند و این میتواند مبلغی حدود ۴۸ میلیارد تومان در روز باشد.
وبسایت «اقتصاد ۲۴» به اختلالات جیپیاس در مقیاس بزرگتر پرداخته و درباره موضوع حمل و نقل دریایی نوشته در حال حاضر گزارشهای بینالمللی نشان میدهد روزانه حدود ۹۷۰ کشتی در خلیج فارس دچار اختلال GPS و AIS میشوند.
این گزارش برآورد کرده که هر کشتی بطور متوسط حدود ۵ هزار دلار هزینه اضافی بابت سوخت، بیمه و تأخیر متحمل میشود. این یعنی اختلالها در مقیاس بینالمللی میتواند منجر به زیان روزانهای حدود ۴/۸۵ میلیون دلار شود.
حسام آرمندهی بنیانگذار «بازار»، «دیوار» و «بلد» خسارت مستقیم اختلال جیپیاس به اقتصاد ایران را حداقل یک میلیارد دلار برآورد و تأکید کرده که این مبلغ یکششم پول بلوکهشده ایران در کره جنوبی و قطر است که جمهوری اسلامی سالهاست برای آزاد ساختن آنها در حال مذاکره است.
وی اعلام کرده: «فقط اگر سه درصد مسیرها دچار خطا در مسیریابی شده باشند، نتیجه آن روزانه حدود چهار میلیون لیتر مصرف اضافه بنزین خواهد بود. این یعنی سالانه حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان زیان مستقیم فقط بابت واردات این میزان بنزین.»
او افزوده: «این تنها بخش آشکار زیان اقتصادی اختلال جیپیاس است و خسارتهای غیرمستقیم در هوانوردی، حملونقل دریایی، لجستیک، کشاورزی و هزاران سرویس مبتنی بر جیپیاس در این تخمین در نظر گرفته نشده است.»
او تأکید کرده «اختلال در جیپیاس فقط یک موضوع فنی نیست؛ یک تهدید اقتصادی و ملی است که مستقیماً به جیب تکتک ما ضربه میزند. باید در موردش صحبت و چارهاندیشی بشود.»
وبسایت «اقتصاد ۲۴» همچنین نوشته اختلال در جیپیاس مشکلاتی نیز در زندگی اجتماعی شهروندان ایجاد کرده است. آنها نیز در مسیریابی شهری دچار سردرگمی شدهاند. تاکسیهای اینترنتی و پیکها با مشکلات جدی مواجهند و حتی خدمات اضطراری مثل آتشنشانی یا اورژانس نیز در معرض خطر خطای ناوبری قرار دارند.
فشار روانی ناشی از تداوم اختلال جیپیاس نیز برای مردم یادآور فضای جنگی است. بسیاری از شهروندان احساس میکنند هنوز در «وضعیت اضطراری» بسر میبرند؛ این باعث افزایش نگرانی عمومی و ناامنی روانی شده است.
«اقتصاد ۲۴» تأکید کرده که بیاعتمادی به روایت رسمی نیز در میان جامعه افزایش مییابد. چنانکه وقتی مقامات میگویند شرایط عادیست، اما تجربه روزمره شهروندان خلاف این را ثابت میکند، یعنی همین تناقض، شکاف میان دولت و مردم را بیشتر کرده و سرمایه اجتماعی را کاهش میدهد. تشدید نابرابری نیز با ادامه اختلال در جی پی اسها میتواند در سطح جامعه دیده شود. کسانی که توانایی خرید ماشینهای مجهز به سیستمهای ناوبری مستقل یا نقشههای آفلاین را دارند، بهتر با شرایط کنار میآیند؛ اما شهروندان عادی، به ویژه طبقه متوسط و پایین، آسیب بیشتری میبینند.
بر اساس این گزارش، رکود در حمل و نقل شهری و اینترنتی، افزایش هزینه تجارت دریایی و بیمه، فشار مضاعف بر طبقه متوسط و پایین و تشدید بیاعتمادی اجتماعی از کمترین پیامدهایی است که اکنون از دل یک تصمیم امنیتی بیرون آمده و اقتصاد کشور را بیش از پیش زیر فشار قرار میدهد.
ماهواره جیپیاس یا سامانه موقعیتیاب جهانی در سال ۱۹۷۸ به راه افتاد اما تا اوایل دهه نود میلادی و جنگ اول خلیج فارس اهمیت آن برای همگان روشن نشده بود.
سامانه موقعیتیابی جهانی متشکل از ۲۴ ماهواره مجهز متعلق به وزارت دفاع دولت آمریکا است که اطراف زمین میچرخند و با استفاده از اطلاعات و دادههای ریاضی به گیرندههای جیپیاس برای مکانیابی و حتی تشخیص زمان کمک میکنند. اکنون تعداد این ماهوارهها به بیش از ۳۰ افزایش یافته که دقت عمل این سیستم را بیشتر میکند.
گوشی هوشمند یا هر دستگاهی که گیرنده جیپیاس دارد، برای پیدا کردن موقعیت فیزیکی از ماهواره سیگنال میگیرد و محاسباتش را بر اساس زمان فرستاده شدن این سیگنالها و مکان قرارگیری ماهوارهها انجام میدهد.
