نشست دو روزه «سازمان همکاری شانگهای» با حضور ۲۰ رهبر یکشنبه ۳۱ اوت (نهم شهریور) آغاز شد. آنچه فعلاً بیش از سایر مسائل مورد توجه رسانههای بینالمللی قرار گرفته، حضور ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه در این نشست است. آو اخیراً پس از دیدار با دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در آلاسکا و گفتگو بر سر پایان دادن به جنگ اوکراین تا اندازهای از انزوای بینالمللی خارج شد.
شبکه تلویزیونی دولتی CCTV چین در گزارش خود درباره حضور پوتین گفت که روابط بین چین و روسیه در «بهترین موقعیت خود در تاریخ» قرار دارد و به «پایدارترین، بالغترین و مهم از نظر استراتژیک، در میان کشورهای بزرگ» تبدیل شده است.
مسعود پزشکیان رئیس دولت جمهوری اسلامی ایران نیز بامداد یکشنبه نهم شهریور برای شرکت در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای راهی چین شد. همزمان علی خامنهای رهبر رژیم در یک پیام کوتاه در «ایکس» خواستار عملیاتی شدن تمام مفاد «همکاری راهبردی ۲۵ ساله» جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خلق چین شد. توافقی که به «ایرانفروشی» معروف شده است.
در این پیام آمده است: «ایران و چین با سابقه کهن تمدنی در دو سوی آسیا، قدرت تحول آفرینی در صحنه منطقهای و جهانی را دارند. عملیاتیکردن تمامی ابعاد توافق راهبردی، این راه را هموار میکند.»
خامنهای در این پیام که به زبان چینی هم بازنشر شده، به سند همکاریهای ۲۵ ساله موسوم به «سند همکاری راهبردی و جامع ۲۵ ساله ایران و چین» اشاره کرده که فروردین ۱۴۰۰ امضا شد و مقامات جمهوری اسلامی مدعی شدند که بر مبنای این سند قرار است چین ۴۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری در زیرساختهای ایران انجام دهد.
سفر مسعود پزشکیان به چین در حالی انجام میشود که جمهوری اسلامی برای کاهش فشار تحریمها امیدوار است با «استراتژی رهبری» علی خامنهای یعنی «نگاه به شرق» و حضور در پیمانهایی چون شانگهای و بریکس (ائتلافی متشکل از برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی و چند عضو جدید از جمله ایران) بتواند بخشی از انزوای بینالمللی را کاهش دهد.
برخی مقامات تهران مدعیاند آثار و پیامدهای وخیم فعالسازی «مکانیسم ماشه» طی همکاریهای تجاری با شرق به ویژه چین تعدیل میشود. سرآمد این باور خود خامنهای است اما شواهد و آمارها نشان میدهد چینیها تمایل چندانی به گسترش روابط اقتصادی و تجاری با جمهوری اسلامی ندارند و رژیم ایران را بیشتر فروشنده نفت ارزان و خریدار کالاهای بنجل آن کشور میدانند.
ژونگ پی وو سفیر چین در تهران ادعا میکند، فشار و تحریمها علیه رژیم ایران به بنبست رسیدهاند. شماری از تحلیلگران حکومتی نیز مدعیاند که شرکتهای چینی به راحتی یاد گرفتهاند تحریم را دور بزنند و از ایران نفت بخرند اما تعداد زیادی از مقامات و عوامل حکومت نیز، بارها با انتقاد از سیاستهای نظام، علنی گفتهاند تا تحریمها باقیست چینیها حاضر به تجارت عادی با جمهوری اسلامی نیستند.
در همین ارتباط حسین موسویان دیپلمات سابق جمهوری اسلامی و سفیر پیشین نظام در آلمان میگوید: «میزان سرمایهگذاری چین در سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ در عربستان ۳۷ برابر و در امارات ۳۱ برابر ایران بوده است! توافق راهبردی ۲۵ ساله ایران با چین امضاء شد اما مادامی که تحریمها بقوت خود بافی و عضویت ایران در FATF حل نشود، نتیجهای بهتر از این حاصل نخواهد شد.»
