کتاب تازهای با عنوان «هرگز نخواهیم بخشید»، به قلم ساموئل سلاحی و با همکاری هیئت تحریریهای متشکل از پژوهشگران و یاران آزادیخواه منتشر شده است. این اثر، روایتی چهل ساله از سرکوب و مقاومت مردم ایران است؛ سندی علیه فراموشی، و یادنامهای برای نسلی که جان خود را بر سر آرمان آزادی گذاشت.
روایت چهلساله؛ از پرستاران امید تا «زن، زندگی، آزادی»
کتاب در شش فصل تنظیم شده و خواننده را از نخستین سالهای انقلاب تا خیزش ۱۴۰۱ همراهی میکند.
- فصل نخست با داستان رضا حسنوند و آرمیتا آغاز میشود؛ دو پرستار ساده که به نماد فداکاری و ایستادگی بدل شدند. رضا در خیابان جان باخت و آرمیتا خانهاش را به درمانگاه پنهان زخمیان تبدیل کرد.
- فصل دوم به اعدامهای نخستین سالهای انقلاب میپردازد؛ محاکمههای چند دقیقهای و جوخههای مرگی که با شتاب، عدالت را به بازیچه بدل کردند.
- فصل سوم به تابستان ۱۳۶۷ میرسد؛ فاجعهای که هزاران زندانی سیاسی بیسلاح و بیمحاکمه به دار آویخته شدند و خاوران به گورستان بینام و نشان آنان بدل شد.
- فصل چهارم قتلهای زنجیرهای دهه هفتاد و جنبشهای دانشجویی را روایت میکند؛ از ترور روشنفکران و نویسندگان تا فریاد دانشجویان در تیر ۷۸ و جنبش سبز ۸۸.
- فصل پنجم بازخوانی آبان خونین ۱۳۹۸ است؛ زمانی که خیابانها با گلوله پاسخ گرفتند، هزاران خانواده داغدار شدند و مادران آبان صدای فرزندانشان شدند.
- فصل ششم اوج روایت است: خیزش ۱۴۰۱ با شعار «زن، زندگی، آزادی»؛ شعاری که از کردستان ایران برخاست و در جهان طنین انداخت.
کار گروهی در دل خطر
اگرچه نام نویسنده بر کتاب است، اما این اثر حاصل کار جمعی و شجاعانهی هیئت تحریریه است:
- سپهر در جمعآوری و مستندسازی روایتهای میدانی سهم داشت.
- زهرا مسئولیت بازخوانی و انطباق روایتها با شهادتها را بر دوش کشید.
- مهدی در تایپ و آمادهسازی اولیه متون همکاری کرد.
- علیرضا قنبری پل ارتباطی با خانوادههای جانباختگان بود.
- ایلا رستمی در طراحی و صفحهآرایی نقشآفرینی کرد.
- افشین افشاری ویرایش نهایی و انسجام متنها را بر عهده داشت.
این گروه، با وجود خطرها و محدودیتها، توانستند مجموعهای مستند و قابل اتکا فراهم کنند. افزون بر آن، شماری از شجاعان داخل ایران نیز ارتباط مستقیم با خانوادهها را برقرار کردند تا روایتها اصالت خود را حفظ کند.
سپاسگزاری و پشتیبانی
در دیباچهی کتاب از امیرفرشاد ابراهیمی و مجموعهی «ایران بریفینگ» یاد شده است؛ کسانی که با فراهم کردن امکان راستآزمایی گزارشها و اطلاعات، سهمی مهم در اعتباربخشی به این اثر داشتهاند.
چرا این کتاب اهمیت دارد؟
هرگز نخواهیم بخشید تنها مجموعهای از روایتها نیست؛ یک سند سیاسی و فرهنگی است. این کتاب نشان میدهد که تاریخ سرکوب در ایران خطی پیوسته است: اعدامهای سالهای نخست، به تابستان ۶۷ پیوند خورد؛ قتلهای زنجیرهای به اعتراضهای دانشجویی رسید؛ آبان ۹۸ پلی شد به زن، زندگی، آزادی. همهی این خونها در رودخانهای واحد جریان دارند: رودخانهی آزادی.
ساموئل سلاحی در این کتاب، با نگاهی تحلیلی و روایی، کوشیده است حافظهی جمعی را علیه پروژهی فراموشی و تحریف زنده نگاه دارد. روایتهای کتاب، هم ادبی و احساسیاند و هم مستند و تحقیقی. این دوگانگی، کتاب را به اثری ویژه بدل میکند؛ هم خواندنی برای مردم، هم منبعی برای پژوهشگران.
تقدیمنامه
کتاب به همهی آزادیخواهان و به ویژه زنان مبارز ایران تقدیم شده است؛ زنانی که از عصر مشروطه تا امروز پرچمدار جنبش آزادی بودهاند. همچنین یاد و نام «حزب زنان سپیدار» بهعنوان نمادی از مبارزات تاریخی زنان در تقدیمنامه آمده است.
نتیجهگیری
هرگز نخواهیم بخشید کتابی است برای تاریخ، اما نه برای موزهها و قفسهها؛ برای خیابانها و آینده. این کتاب به ما میگوید: خون شهیدان فراموششدنی نیست، و بخشش جنایت بیعدالتی است. همانگونه که نویسنده در عنوان کتاب تصریح کرده است: «هرگز نخواهیم بخشید.»
*این معرفی کتاب برای کیهان لندن ارسال شده است.
