دکتر حسن صبوری – پژوهشگر و تحلیلگر مسائل استراتژیک – سال ۲۰۲۵ برای اقتصاد ایران نه سالِ گذر از بحران، بلکه سالِ تثبیت ابربحرانها بود. دولت مسعود پزشکیان که با شعار «عدالت و کارآمدی» روی کار آمد، در پایان سال ۱۴۰۴ با کسری بودجهای تاریخی و ناترازیهای وحشتناک انرژی، عملاً اقتصاد ملی را به لبه پرتگاه برد. آمارها نشان میدهد که ناکارآمدی سیستماتیک در این سال، بزرگترین «صورتحساب ملی» تاریخ ایران را رقم زده است.
بخش اول: صورتحساب ملی ناکارآمدی (زیان مستقیم به کشور)
بر اساس دادههای نهادهای پژوهشی و گزارشهای بودجه، هزینه مستقیم سوءمدیریت و عدمالنفع دولت در سال ۱۴۰۴ به ارقام نجومی زیر رسیده است. اینها پولی است که مستقیماً از جیب ملت دود شده است.
زیان ناترازی گاز و برق : ۲۱ میلیارد دلار
عدم سرمایهگذاری و مدیریت غلط باعث شد صنایع فولاد، پتروشیمی و سیمان ماهها تعطیل باشند. این رقم معادل نیمی از درآمد نفتی کل سال است. درآمدهای محقق نشده دولت. : ۸۰۰ هزار میلیارد تومان | دولت در بودجه ۱۴۰۴ روی منابعی حساب کرده بود (فروش اموال، مالیاتهای جدید و…) که محقق نشد و مستقیماً به کسری بودجه و چاپ پول تبدیل شد.
هزینه تعطیلیهای اجباری ۱.۸ میلیارد دلار (روزانه) هر روز تعطیلی ناشی از آلودگی هوا یا کمبود برق در سال ۲۰۲۵، حدود ۱.۸۶ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی (GDP) کشور کم کرد.
کسری بودجه عملیاتی: ۴۰۰ هزار میلیارد تومان | کسری «تأمیننشده» که دولت هیچ منبعی برای آن نداشت و مستقیماً با استقراض از بانکها (چاپ پول تورمزا) پوشش داد.
جمعبندی زیان ملی: اگر تنها زیان ناترازی انرژی و کسری بودجه را جمع بزنیم، اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۵ بالغ بر ۵۰ میلیارد دلار (معادل هزینه ساخت ۱۰ فرودگاه بینالمللی مدرن یا ۵۰ نیروگاه اتمی) صرفاً به دلیل «ناکارآمدی» و «عدم تصمیمگیری» ضرر داده است.
بخش دوم: کوچک شدن سفره مردم (ضربه به خانوار)
در حالی که دولت مشغول پر کردن چالههای بودجه خود بود، فشار اصلی بر دوش مردم منتقل شد. آمارهای پایان سال ۲۰۲۵ روایتی تلخ از فقیرتر شدن ایرانیان دارد:
۱. خط فقر: ۵۵ میلیون تومان!
در پایان سال ۲۰۲۵، خط فقر برای یک خانوار ۴ نفره در کلانشهرها رسماً از مرز ۵۵ میلیون تومان عبور کرد. این در حالی است که میانگین حقوق کارگران و کارمندان فاصله نجومی با این عدد دارد.
- معنای واقعی: بیش از ۶۰ درصد جمعیت کشور در پایان ۱۴۰۴ به زیر خط فقر مطلق سقوط کردند.
۲. تورم مواد غذایی: ۷۱ درصد
سفره مردم نه فقط کوچک، بلکه بیکیفیت شد. تورم نقطه به نقطه خوراکیها در بازه ۱۵ ماهه دولت پزشکیان به ۷۱ درصد رسید.
- حذف پروتئین: سرانه مصرف گوشت قرمز به کمتر از ۳ کیلوگرم در سال رسید (یکدهم استاندارد جهانی).
- تورم اجارهبها: هزینه مسکن بیش از ۷۰ درصد درآمد خانوار را بلعید و پدیده «بیخانمانی پنهان» (بازگشت به خانه پدری یا حاشیهنشینی) را به طبقه متوسط تحمیل کرد.
۳. قدرت خرید: سقوط به یکدهم
یک تحلیل تکاندهنده نشان میدهد که قدرت خرید حقوقبگیران در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۳۹۰، به یکدهم (۱۰٪) کاهش یافته است. یعنی حقوق شما در سال ۲۰۲۵، تنها قدرت خرید ۱۰ درصد از رفاه سال ۹۰ را تأمین میکند.
بخش سوم: وضعیت بازارها در پایان سال (دماسنج بحران)
اعداد و ارقام بازار در روزهای پایانی ۲۰۲۵ نشاندهنده بیاعتمادی کامل به پول ملی است:
- سکه طلا: در برخی گزارشهای روزهای بحرانی آذر و دی ۱۴۰۴، قیمت سکه تمام بهار آزادی رکوردهای عجیب (حتی بالای ۱۰۰ میلیون تومان در بازارهای سفتهبازی) را لمس کرد که نشاندهنده فرار سرمایه وحشتناک به سمت داراییهای امن است.
- دلار و ارز: فنر ارزی که دولت سعی در فشرده نگه داشتن آن داشت، با کسری بودجه ۴۰۰ همتی رها شد و موج جدیدی از گرانی را به بازار کالاها تزریق کرد.
نتیجهگیری نهایی
سال ۲۰۲۵ در تاریخ اقتصاد ایران به عنوان سالی ثبت میشود که «ناکارآمدی» گرانتر از «تحریم» تمام شد.
دولت پزشکیان با عدم اصلاح ساختار معیوب انرژی و بودجهریزی غیرواقعی، باعث شد:
- ایران روزانه معادل فروش نفت خود، زیان انرژی بدهد.
- سفره مردم نسبت به سال قبل حدود ۱.۵ تا ۲۴ درصد (بسته به دهک) کوچکتر شود.
- طبقه متوسط رسماً به طبقه فقیر ملحق شود.
خلاصه در یک جمله: در سال ۱۴۰۴، دولت برای بقای خود کسری بودجه را با چاپ پول جبران کرد و هزینه آن را مستقیماً از سفره مردم (با تورم ۷۰ درصدی خوراک) برداشت کرد.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
