دکتر رضا سعیدی فیروزآبادی – در دهههای اخیر، سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی ایران نقش مهمی در افزایش تنشها و بیثباتی در خاورمیانه داشته است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که جمهوری اسلامی با استفاده از شبکهای از گروههای نیابتی، حمایت نظامی و مداخله در درگیریهای منطقهای، تلاش کرده است نفوذ خود را در کشورهای مختلف گسترش دهد. این رویکرد نه تنها تعادل قدرت در منطقه را تغییر داده، بلکه خطر گسترش جنگ و درگیریهای فرامنطقهای را نیز افزایش داده است.
یکی از مهمترین ابزارهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی، حمایت از گروههای مسلح در کشورهای مختلف است. در لبنان، حمایت طولانیمدت از حزبالله باعث شده این گروه به یکی از بازیگران مهم نظامی در منطقه تبدیل شود. در عراق، سوریه و یمن نیز جمهوری اسلامی با پشتیبانی از گروههای همسو تلاش کرده است نفوذ سیاسی و نظامی خود را تقویت کند. این شبکه از نیروهای نیابتی عملا به جمهوری اسلامی امکان داده است بدون ورود مستقیم به جنگهای گسترده، در بسیاری از درگیریهای منطقهای نقشی تعیینکننده داشته باشد.
این سیاستها پیامدهای مهمی برای امنیت منطقهای و بینالمللی داشته است. حملات به مسیرهای انرژی، تهدید کشتیرانی در خلیج فارس و دریای سرخ، و افزایش تنش میان قدرتهای منطقهای از جمله نتایج چنین رویکردی بوده است. از آنجا که خاورمیانه یکی از مهمترین مناطق جهان از نظر منابع انرژی و مسیرهای تجاری است، هرگونه بیثباتی در این منطقه میتواند اثرات گستردهای بر اقتصاد و امنیت جهانی داشته باشد.
در سالهای گذشته، تلاشهای دیپلماتیک برای مهار این تنشها نتایج محدودی داشته است. مذاکرات هستهای و گفتگوهای منطقهای هرچند در مقاطعی امید به کاهش تنش را افزایش دادهاند، اما اختلافات عمیق سیاسی و امنیتی همچنان پابرجاست. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند که برای جلوگیری از گسترش بحران، نیاز به یک رویکرد قاطع و هماهنگ در سطح بینالمللی وجود دارد.
در این چارچوب، برخی معتقدند که کشورهای منطقه و جامعهی جهانی باید با پیوستن به یک ائتلاف گسترده به رهبری ایالات متحده، برای مهار سیاستهای بیثباتکنندهی جمهوری اسلامی اقدام کنند. چنین ائتلافی میتواند با ترکیبی از فشارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی، مانع گسترش تنشها شود و در نهایت این تهدید را برای همیشه از معادلات امنیتی منطقه و جهان حذف کند.
در نهایت، آیندهی امنیت خاورمیانه به تصمیمها و همکاریهای بینالمللی در سالهای پیش رو بستگی دارد. بدون یک اقدام هماهنگ و قاطع، خطر گسترش درگیریها همچنان باقی خواهد ماند. اما با همکاری و اتحاد میان کشورهای مسئول در نظام بینالملل، میتوان زمینه را برای ثبات پایدار و امنیت بیشتر در خاورمیانه فراهم کرد.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
