در حالی که جنگ و تنشآفرینی جمهوری اسلامی پای گردشگران خارجی از ایران را قطع کرده و تورم فزاینده امکان سفر از بسیاری از شهروندان درون کشور را گرفته، وزیر کار جمهوری اسلامی در سخنانی تخیلی خواستار استفاده از «ظرفیت»های گردشگری در مسیر توسعه اقتصادی و جذب منابع از این طریق شده است!
صنعت گردشگری ایران که در دوره جمهوری اسلامی همواره روندی رو به افول طی کرده، از سال گذشته و در پی شرایط جنگی بطور کلی در کُما فرو رفته است. این شرایط در کنار برخوردهای امنیتی جمهوری اسلامی با گردشگران خارجی یا دوتابعیتی، پای اندکشمار گردشگران خارجی را از ایران قطع کرده است.
در آنسو، افزایش تورم و کاهش قدرت خرید خانوارها در ایران سبب شده گردشگری داخلی نیز با رکودی عمیق روبرو شود. بخش زیادی از جامعه در پی افزایش هزینههای زندگی ناچار به حذف اقلام غیرضروری مانند سفر و تفریح از سبد مصرفی خود شدهاند.
آمارها نیز از رکود عمیق و ایجاد خسارت گسترده در صنعت گردشگری ایران حکایت دارد. مجموع خسارتهای واردشده به صنعت گردشگری ایران در جریان درگیریها و جنگ اخیر بیش از ۲۸/۵ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. آمار دیگری از تعطیلی کامل بیش از شش هزار دفتر گردشگری در ایران در ماههای گذشته حکایت دارد.
اینهمه در حالیست که احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به اینکه «صنعت گردشگری منجر به فقرزدایی و توسعه اشتغال میشود»، در سخنانی تخیلی گفته: «در ایران نیز باید از ظرفیتهای گردشگری در مسیر توسعه اقتصادی و جذب منابع استفاده کنیم.»
میدری افزوده: «درک ما در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی این است که گردشگری منجر به فقرزدایی و توسعه اشتغال میشود. بر این اساس، لازم است بانک رفاه بهعنوان یک بانک شناختهشده و مورد اعتماد، اقدامات در راستای حمایت از این صنعت را توسعه دهد.»
این اظهارات عجیب در آغاز دور جدیدی از حملات نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی و شرایط جنگی در چندین استان کشور در حالیست که همزمان امیرپویان رفیعیشاد، عضو هیئتمدیره دفاتر مسافرتی و زیارتی استان تهران، در گفتگو با روزنامه «پیام ما» گفته است: «صنعت گردشگری کشورمان از سال ۱۳۹۸ به این سو بحرانهای مختلفی را تجربه کرده و همواره در بحرانها و وقایع ناگواری که در کشورمان رخ داده، بیشترین آسیب را دیده است. شرایط فعلی نیز از این موضوع مستثنا نیست و جنگ اخیر آسیب بسیار زیادی به گردشگری وارد کرده است.»
او افزوده: «اگرچه جنگ امسال برای تمامی اصناف آسیبزا بوده، این بحران برای گردشگری و صنعت گردشگری ما بسیار شدیدتر بوده است؛ چراکه فعالیت گردشگری در کشور عملاً به صفر رسید. بسیاری از صنوف دیگر، هرچند با کاهش فعالیت مواجه شدند، همچنان فعالیت روزمره خود را داشتند، درحالیکه فعالیت صنعت گردشگری عملاً متوقف شد.»
عضو هیئتمدیره دفاتر مسافرتی و زیارتی استان تهران همچنین گفته: «در حوزه گردشگری ورودی، فعالیت ما بیشتر به کشورهای همسایه، بهویژه عراق، محدود شده است که درآمد قابلتوجهی بههمراه ندارد. گردشگری خروجی نیز با توجه به نرخ دلار بالای ۲۰۰ هزار تومان، بیشتر به افراد خاص و درصد بسیار کمی از جامعه محدود شده است.»
مصطفی سروی، نایب رئیس جامعه تورگردانان کشور، نیز به روزنامه «پیام ما» گفته: «گردشگری همیشه از بحرانها تأثیر بیشتری میپذیرد و آسیب به فعالان این صنف نیز بسیار سریعتر اتفاق میافتد. همین مسئله باعث میشود کسبوکار آنها خیلی زود در معرض خطر قرار بگیرد. مدیریت کلان گردشگری باید پیشبینیهای لازم را انجام میداد. گردشگری پیش از جنگ ۱۲روزه نیز با بحرانهای مختلفی مواجه بود و اتفاقهایی که در سالهای گذشته رخ داده، همگی زنگ خطرهایی بودند که باید جدی گرفته میشدند، اما ما مدام بهدنبال مسکنهای فوری هستیم.»
مصطفی سروی بحران سوء مدیریت را برای صنعت گردشگری مخربتر از جنگ ارزیابی کرده و گفته: «ما درحالحاضر عملاً با دو بحران مواجه هستیم. به نظر من، جنگ بحرانی اجتنابناپذیر است، اما بحران دیگری داریم که قابلپیشبینی است و میتوانیم برای آن کاری انجام دهیم و آن، بحران مدیریت است.»
یکی از دلایل خسارت هنگفت صنعت گردشگری در ماههای گذشته قطع اینترنت بود. حرمتالله رفیعی رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران اردیبهشت امسال با اشاره به اثر قطع اینترنت بر رکود صنعت گردشگری اعلام کرد صنعت گردشگری تنها طی دو ماه اسفند و فروردین حدود ۵ هزار میلیارد تومان زیان دید.
همزمان وبسایت «خبرآنلاین» نیز گزارش داده بود که اقامتگاههای بومگردی که در روزهای بحرانی جنگ با باز کردن درهای خود به پناهگاهی برای مردم تبدیل شده بودند، حالا با چالشی تازه روبرو شدند؛ محدودیت اینترنت، کاهش سفر و فشارهای اقتصادی کسبوکار بسیاری از آنها را در آستانه تعطیلی قرار داده است.
اینهمه در حالیست که کارشناسان هشدار میدهند در کنار خسارتهای اقتصادی، تداوم رکود میتواند به از دست رفتن تجربه و دانش حرفهای راهنمایان گردشگری بینجامد و روند احیای این صنعت را حتی پس از بازگشت ثبات با چالشهای جدی روبرو کند.
پیشتر حرمتالله رفیعی به موج گسترده اخراج کارکنان این بخش به علت خسارت گسترده کسبوکارها اشاره کرده و گفته بود: «بسیاری از کارکنان آموزشدیده دفاتر مسافرتی به دلیل نبود درآمد، جذب مشاغل دیگری مانند آرایشگری و فعالیتهای غیرمرتبط شدهاند.»
همچنین فعالان صنفی از افزایش مهاجرت شاغلان در این بخش از جمله تورلیدرها خبر میدهند. در همین رابطه حسین عبادتی، تورلیدر انگلیسیزبان، گفته: «تعداد قابل توجهی از همکاران و دوستان ما ناچار به مهاجرت شدهاند؛ موضوعی که پیش از این در جامعه راهنمایان گردشگری سابقه نداشت. بسیاری از همکاران ما یا مهاجرت کردهاند یا بطور کامل این حرفه را کنار گذاشتهاند. حتی برخی از آنها که سالها به عنوان مدرس و همکار در کنارشان بودم، از من گلایه میکنند و میگویند اگر آن همه به ماندن و ادامه دادن امیدوارشان نکرده بودم، شاید سالها قبل مهاجرت میکردند یا شغل دیگری را برای آینده خود انتخاب میکردند.»
