آمارها در شرایطی از کاهش رشد اقتصادی بخش صنعت در دولت پزشکیان حکایت دارد که پیشبینی میشود با توجه به بحران شدید کمبود انرژی در کنار دیگر مشکلات ساختاری اقتصاد، فعالیت واحدهای صنعتی و تولیدی در ماههای آینده با کاهش بیشتری روبرو شود.
آمارهای بانک مرکزی نشان میدهد در دو فصل پاییز و زمستان ۱۴۰۳ متوسط رشد بخش صنعت کشور ۳/۳ درصد بوده است. همچنین در این مدت رشد اقتصادی در بخش معدن تقریبا صفر درصد بوده است.
کاهش رشد اقتصادی در بخش صنعت و معدن در حالیست که طی ماههای گذشته بحران کمبود انرژی نیز به شکل فزایندهای این بخشها را تحت تأثیر قرار داده و فعالیت واحدهای صنعتی را کاهش داده است.
طبق آخرین داده های وزارت نیرو سهم هر کدام از بخش های سهم مصرف برق در بخش صنعت به ۳۶ درصد، بخش خانگی به ۳۱/۹ درصد، بخش کشاورزی به ۱۳/۵ درصد، بخش عمومی به ۸/۹ درصد و بخش تجاری به ۸/۴ درصد میرسد.
با اینهمه دولت با انجام قطع برق به دنبال کاهش سهم صنعت به ۱۰ درصد است. مصطفی رجبی مشهدی مدیرعامل توانیر پیش از این گفته بود که در اوج بحران، ناچار به کاهش سهمیه برق صنایع تا ۱۰ درصد ظرفیت معمولی هستیم.
این موضوع نشان میدهد که قطع برق ادامه خواهد داشت، واحدهای صنعتی با کاهش تولید روبرو شده و بسیاری از کارخانهها و کارگاهها با حداقل نیرو به فعالیت خواهند پرداند.
جیرهبندی گاز در نیمه دوم سال گذشته فعالیت واحدهای صنعتی را کاهش داده بود اما بلافاصله پس از تعطیلات نوروز جیرهبندی برق نیز آغاز شد. در ابتدا هفتهای دو روز قطع برق برای شهرکهای صنعتی در نظر گرفته شده بود اما این محدودیت اکنون به هفتهای چهار روز رسیده است.
در همین رابطه روزنامه «هممیهن» در گزارشی میدانی نوشته شهرکهای صنعتی به علت قطع چهار روزه برق شبیه شهرکهای متروکه شدهاند. کارگاهها تعطیلاند و تعدادی از کارگران و صاحبان کار در محوطه شهرک بیهدف قدم میزنند. قطعی برق از دو روز در هفته به چهار روز در هفته افزایش پیدا کرده و با حذف جمعه از فهرست روزهای کاری، به دلیل تعطیل بودن شهرک، میماند دو روز.
تشدید قطع برق در بخش صنعت در کنار مشکلات دیگری از جمله رکود تورمی، سبب کاهش سطح فعالیت واحدهای صنعتی شده است.
بهادر حرامیان عضو هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران هفته گذشته با اشاره به کمبود انرژی اعلام کرد «پیشبینیها و برآوردهای انجامشده حاکی از آن است که ناترازی انرژی در تابستان ۱۴۰۴ نسبت به سال گذشته تشدید خواهد شد؛ همچنین انتظار میرود این ناترازی زودتر از زمان معمول آغاز شده و با شدت بیشتری ادامه پیدا کند که بهتبع آن، زمان خروج از بحران نیز به تعویق خواهد افتاد.»
عضو هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران افزود «در صورت ادامهدار بودن این وضعیت، ممکن است ناترازی برق در تابستان، با قطعی و محدودیتهای گاز در زمستان پیوند بخورد و در نتیجه، شرکتهای فولادی با اختلال جدی در برنامههای تولید مواجه شوند.»
بهادر حرامیان با ارائه آماری از کاهش توان تولید فولاد گفت «در سالهای اخیر، بطور متوسط امکان تولید در حدود ۹ ماه از سال وجود داشت، اما با شرایط پیشرو، این زمان ممکن است به حدود ۷ ماه کاهش یابد بنابراین چنین محدودیتی تأثیر مستقیمی بر بهرهوری و برنامهریزی تولید فولاد در کشور خواهد داشت.»
توقف تولید، از دست رفتن سفارشها، بیکاری مقطعی کارگران و اخلال در زنجیره تأمین از جمله آثار جیرهبندی گسترده برق بخش صنعت به علت بحران کمبود انرژی است.
انجمن ملی تولیدکنندگان لوازم خانگی ایران به تازگی هشدار داده که «ناهماهنگیهای مدیریتی و فشارهای داخلی و خارجی، صنعت را به بحران جدی کشانده و این روند در آستانه تعطیلی کارخانهها و تعدیل نیرو قرار دارد.»
این انجمن تأکید کرده «غیر اقتصادی شدن تولید لوازم خانگی و ناچاری در شروع تعدیل نیرو به دلیل تعدد ضوابط و چنبره روابط ناهمخوان با منافع ملی، ضعف ساختاری و عملکردی، عدم یکپارچگی مدیریت زنجیره ارزش، تأخیر در تصمیم گیری و آمارسازی برای پوشاندن ضعف عملکردی با وجود تهدیدات خارجی و داخلی زنگ خطری جدی است.»
گزارشها حاکی از آنست که از ابتدای امسال و همزمان با جیرهبندی برق در بخش صنعت موجی از اخراج کارگران آغاز شد. اخراج نیروی کار پس از جنگ ۱۲ روزه میان اسراییل و جمهوری و اسلامی و همزمان با آغاز فصل تابستان و تشدید محدودیتهای انرژی در واحدهای صنعت، سرعت گرفته است.
محمدحسن ندرلو رئیس مجمع نمایندگان کارگران استان زنجان معتقد است که تداوم بحران قطعی برق و گاز در صنایع بر وضعیت امنیت شغلی کارگران تأثیر مستقیم دارد و ادامه این روند بزرگترین ضربه به اقتصاد کشور وارد میکند.
این فعال کارگری افزوده که هماکنون بسیاری از کارگران به دلیل قراردادهای کوتاهمدت -حتی یکماهه- با هر تعطیلی و کاهش فعالیت کارگاهها در معرض از دست دادن شغل خود قرار میگیرند. کارگر امنیت شغلی ندارد و اگر قرارداد تمدید نشود، به راحتی از کار اخراج میشود و این تعطیلی هم بهانه جدیدی برای این وضعیت میشود.
ابراهیم اسلامی نماینده کارگران مجتمع سرچشمه هم معتقد است که کارگران حالا از «تعدیل» نه، بلکه از بلاتکلیفی دائم و از دست رفتن امید برای آینده در هراس هستند. ما بعد از هر خاموشی یک قدم به بیکاری نزدیکتر میشویم.
ابراهیم اسلامی گفته «سالهای قبل مشکل خاصی در حوزه انرژی نداشتیم اما امسال شرایط از همان ابتدای سال دشوار شد و تعطیلی شرکتها تبعات مستقیمی برای کارگران داشته است، کاهش تولید، هم به حقوق و هم به پاداش و افزایش راندمان کارگران لطمه وارد میکند و در نهایت انگیزه و معیشت آنها را با بحران مواجه میسازد.»
روزنامه «هممیهن» نیز به کاهش درآمد و تهدید امنیت شغلی شاغلان در شهرکهای صنعتی به علت بحران انرژی اشاره کرده و نوشته با دو روز در هفته کار، چقدر از حقوق کارگر، اجاره کارگاه، هزینه مواد اولیه و… در ماه تأمین میشود؟ زندگیها مختل شده، کاسبی خوابیده، درآمدها به صفر نزدیک شده، دعوا در خانوادهها بالا گرفته و صحبت از طلاق و جدایی، به روتین زندگی تبدیل شده. اینها شرایط این روزهای فعالانی است که در شهرکهای صنعتی بیکاری میکنند.
یکی از افرادی که سالها در شهرک صنعتی «کمرد» در نزدیکی جاجرود سابقه کار دارد به «هممیهن» گفته «مسئله برق برای این شهرک که قطب صنعتی این منطقه است تبدیل به فاجعه شده و همه را فلج کرده است، کارگاههای بزرگ یکی یکی از هم میپاشند و کارگاههای کوچک یکی یکی جمع میشوند. در شهرک بالای پنج هزار کارگاه وجود دارد که به جرأت میتوانم بگویم دو هزار کارگاه نصف و نیمه فعال هستند و سه هزار کارگاه دیگر تعطیل شدهاند، صاحبکاران وحشت دارند قرارداد اجاره خود را تمدید کنند و برای بسیاری از آنها سخت است که حتی ماهی ۲۰ میلیون تومان کرایه بدهند.»
