در شرایطی که اختلال و کاهش کیفیت افزایش تعرفه اینترنت هم نتوانست سبب بهبود کیفیت شود و تنها یک بار مالی به کاربران اینترنت افزوده، وزیر ارتباطات به عنوان مسئول اصلی این شرایط همچنان به فرافکنی مشغول است. معاون مسعود پزشکیان وعده داده تا پایان سال فیلترینگ اکثر پلتفرمها برطرف خواهد شد.
کاهش کیفیت و اختلال در اینترنت سبب خسارت گستردهای به کسب و کارهای فعال در اقتصاد دیجیتال ایران شده و حتی شهروندان برای استفاده روزمره از اینترنت با مشکل روبرو هستند. محدودیتهای اینترنتی در سال جدید خورشیدی و به ویژه پس از جنگ ۱۲ روزه اسراییل و جمهوری اسلامی تشدید شده است.
از سوی دیگر شرکتهای اپراتور اینترنت نیز میگویند سالها قیمتگذاری دستوری اینترنت سبب شده این شرکتها زیان بدهند و نتوانند برای افزایش کیفیت اینترنت اقدام کنند. به تازگی حتی مدیرعامل «ایرانسل» تهدید به جیرهبندی اینترنت کرد!
علیرضا رفیعی مدیرعامل «ایرانسل» با تأکید بر خواسته افزایش ۷۰ درصدی تعرفه اینترنت، گفت «اگر تعرفه اینترنت اصلاح نشود، باید منتظر این وضعیت باشیم که روزی چند ساعت اینترنت کشور قطع شود.»
وی با اشاره به افزایش هزینههای اپراتورهای اینترنت تأکید کرد: «چند سال است که تعرفه خدمات اینترنت تغییر نکرده، در حالی که هزینههای ما به شدت افزایش یافته است. بطور مثال، هزینه برق در سه سال اخیر چند برابر شده و تجهیزات نیز مبتنی بر ارز هستند که تنها از پارسال تا امسال حدود ۴۰ درصد افزایش داشتهاند.»
در آنسو گزارشها از کاهش شدید کیفیت اینترنت حکایت دارد. آخرین گزارش «اسپیدتست» از وضعیت اینترنت جهان در ژوئیه ۲۰۲۵ نشان میدهد سرعت اینترنت سیار در کشور کاهش پیدا کرده است.
بر اساس این گزارش سرعت اینترنت موبایل اما از ۶۳/۲۹ مگابیت بر ثانیه در ماه قبل به ۶۱/۳۱ مگابیت بر ثانیه کاهش پیدا کرده است. همچنین کاهش سرعت اینترنت سبب شده رتبه ایران در جدول ردهبندی جهانی ۴ پله سقوط کند.
انجمن تجارت الکترونیک نیز ماه گذشته در پنجمین گزارش وضعیت کیفیت اینترنت ایران اعلام کرد «ایران با قرارگرفتن در رتبه ۹۵ بدترین وضعیت کیفیت اینترنت در میان صد کشور اول GDP یا همان بزرگترین کشورها در حوزه اقتصاد را دارد».
بر اساس گزارش انجمن تجارت الکترونیک، تجربه استفاده اینترنت در ایران فقط از کشورهای کوبا، ترکمنستان، کامرون، آنگولا، سودان، کنگو و اتیوپی وضعیت بهتری دارد.
در این میان ستار هاشمی وزیر ارتباطات جمهوری اسلامی نیز با وجود اینکه فرد مسئول درباره وضعیت اینترنت در ایران است، بجای پاسخگویی به فرافکنی میپردازد و حتی درباره وضعیت اینترنت «انتقاد» دارد!
ستار هاشمی هفته گذشته در نشست اعلام کرد نگاه سلیقهای در حکمرانی اساسا مقبول نیست و «قانون و قاعده باید یکسان باشد، با نگاه سلیقهای نمیشود حکمرانی کرد. ملاحظات حاکمیتی وجود دارد و باید مورد توجه باشد اما نگاه سلیقهای حتما مردود است.»
او همچنین بخشی از اختلال اینترنت را به کمبود انرژی و قطع برق مرتبط دانست و گفت «مسئله قطعی برق، که در روزهای اخیر افزایش یافته و به گفته مدیران اپراتورها بهویژه در شهرستانها به بیش از دو ساعت خاموشی در روز رسیده، یکی از جدیترین معضلات برای شبکه اینترنت کشور است.»
ستار هاشمی درباره وظیفه و عملکرد وزارت ارتباطات توضیح نداده است. برای نمونه علت تشدید اختلال اینترنت به علت قطع برق به کیفیت باتریهای دکلهای مخابراتی باز میگردد که وزارت ارتباطات مسئول بهینهسازی آنها بوده است!
تشدید اختلال اینترنت به علت قطع برق و فرسودگی باتری دکلهای مخابراتی
بر اساس گزارشها سوءمدیریت نگهداری از باتریهای پشتیبان دکلهای بیتیاس (ایستگاه پایه فرستنده/گیرنده) از دلائل اختلال در اینترنت و حتی ارتباطات شبکه تلفن همراه کشور است. این باتریها هنگام قطع برق، اتصال شبکه را حفظ میکنند اما شمار زیادی از باتریهای دکلهای مخابراتی در ایران عمرشان به پایان رسیده و فرسوده هستند. فرسودگی باتریها سبب میشود تنها دقایقی پس از آغاز قطع برق، دکلها از مدار خارج شوند.
خبرگزاری «ایسنا» هم گزارش داده عدم استفاده از باتریهای جدید با تکنولوژی بهروزتر در دکلها است. با توجه به شرایط تحریمها و هزینه بالای تهیه این باتریها، شرکتهای ایرانی توانایی انجام چنین هزینه زیادی را ندارند و ناچارند این باتریها را به صورت دورهای و با دفعات زیاد تعمیر کنند که خود این موضوع از عوامل اصلی پایین آمدن کیفیت ارائه خدمات در این بخش است.
این گزارش افزوده موضوع مهم دیگری که باعث خرابی باتریها میشود، بالا بودن تعداد دفعات شارژ شدن آنها هستند. در تمامی تجهیزات الکترونیکی که از باتری استفاده میکنند، یک بازه تکرار برای عمل شارژ شدن باتریهای این تجهیرات، توسط شرکتهای تولید کننده در نظر گرفته میشود. حال وقتی باتری BTSها بجای مواقع ضروری به دلیل قطعی مکرر برق به دفعات زیادی وارد مدار شوند، شارژ آنها زودتر خالی میشود و طبیعتا باید دفعات بیشتری شارژ شوند که همین موضوع باعث خرابی زودتر و فرسودگی بیشتر آنها میشود.
روزنامه «شرق» در شماره امروز سوم شهریورماه ۱۴۰۴ در گزارشی به اختلال اینترنت پرداخته و نوشته یکی از مهمترین مشکلات عدم سرمایهگذاری در بخش ارتباطات است.
در همین رابطه احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و امور اقتصاد دیجیتال وزیر ارتباطات، به تازگی خبر داده «مجموع سرمایهگذاری خارجی ایران در سه سال گذشته و در حوزه هسته اقتصاد دیجیتال نزدیک به صفر رسیده است.:
محمد جعفرپور، مدیرعامل شرکت مخابرات ایران نیز در گفتگو با روزنامه «شرق» اعلام کرده که صنعت آیسیتی کشور در سرمایهگذاری و توسعه با عقبماندگی مواجه است. به باور او در شرایطی که نه در صنعت سرمایهگذاری میشود و نه توسعهای رخ میدهد و در کنار آن محدودیتهایی هم روی شبکه اعمال میشود، نمیتوان انتظار کیفیت اینترنت را داشت.
محمد جعفرپور تأکید کرده در حالی سرمایهگذاری و توسعه شبکه ارتباطی در ایران با چالش روبرو است که این صنعت روزبهروز در حال تحول است و تکنولوژیهای جدید در آن رونمایی میشود.
محمد جعفرپور در این رابطه گفته «به دلیل بهروزبودن صنعت تلکام باید در این صنعت سرمایهگذاری مداوم انجام شود. شبکه اپراتور یک شبکه زنده است و مانند یک موجود زنده نیازمند رسیدگی و توجه مستمر است. حال اگر تعرفه متناسب با افزایش هزینهها رشد نکند و سرکوب شود، بهگونهای که قیمت تمامشده اپراتور از قیمت فروش بالاتر برود، دیگر امکان سرمایهگذاری وجود نخواهد داشت.»
مدیرعامل شرکت مخابرات ایران افزوده «حتی افرادی هم که قبلا سرمایه خود را وارد این صنعت کردهاند، تمایل به ادامه کار ندارند و میخواهند سریعتر از آن خارج شده و در صنایع دیگر مانند ساختمان، نفت، پتروشیمی یا خدمات سرمایهگذاری کنند؛ چراکه بازه بازگشت سرمایه در این صنایع وجود دارد.»
صد استارتآپ اقتصاد دیجیتال ایران خواستار پایان دادن به محدودیتهای اینترنتی شدند
اینهمه اما خسارتی سنگین در بخش اقتصاد دیجیتال ایران بر جای گذاشته است. ماه گذشته بیش از ۱۰۰ شرکت و استارتاپ پیشرو در اقتصاد دیجیتال کشور، با امضای بیانیهای خواستار پایان دادن به سیاستهای محدودکننده اینترنت شدند.
چند روز پیشتر نیز مدیران چند شرکت بزرگ تجارت الکترونیک ایران در نامهای به مسعود پزشکیان خواستار پایان دادن به نگاه امنیتی به فضای اقتصاد دیجیتال کشور شدند. انجمن صنفی کسب و کارهای اینترنتی نیز در بیانیهای کمسابقه نسبت به موج تازه فشارها و محدودیتها علیه پلتفرمهای آنلاین کشور هشدار داد.
رفع محدودیت و فیلترینگ اینترنت، و بهبود کیفیت اینترنت از جمله وعدههای انتخاباتی مسعود پزشکیان بود. وعدهای که با گذشت یک سال نه تنها عملی نشد بلکه محدودیتها تشدید شد و گامی از سوی دولت رفع محدودیتها برداشته نشد.
اکنون همزمان با موجی از اعتراضات که شهروندان و فعالان بخش اقتصاد دیجیتال به تشدید محدودیتهای اینترنت، مهدی طباطبایی معاون ارتباطات و اطلاع رسانی دفتر مسعود پزشکیان وعده داده «فیلترینگ اکثر پلتفرمها تا پایان ۱۴۰۴ رفع میشود، تنها مسائل فنی فیلترینگ باقی مانده و منتظر توافقاتی هستیم که چند دستگاه در این باره دخیل هستند.»
