افزایش تورم در اقتصاد ایران سبب موجی از گرانی در میان کالاها و خدمات مختلف شده است اما در این میان تورم بالای مواد خوراکی هشدارهایی درباره سلامت شهروندان را به همراه دارد. بستههای حمایتی دولت نیز نتوانسته از کوچک شدن سفرهها جلوگیری کند.
در تازهترین دور کالابرگ الکترونیک یا همان کوپن دوران جنگ که به تازگی از سوی دولت برای چند دهک پایین درآمدی عرضه شده، اقلام ارائه شده به ۱۵ قلم افزایش یافته است. در چهار دوره پیشین، ۱۱ قلم مواد خوراکی شامل شیر، پنیر، ماست، گوشت مرغ، گوشت گوساله منجمد، تخم مرغ، روغن مایع، ماکارونی، برنج، قند و شکر، حبوبات در طرح کوپن وجود داشت.
اکنون چهار قلم جدید گوشت بوقلمون، بلدرچین، ماهی و میگو به سبد خرید اضافه شده است که مجموع اقلام قابل خرید را به ۱۵ قلم رسانده است.
با اینهمه کارشناسان معتقدند حجم ناچیز ارائه شده در طرح کالابرگ و همچنین فاصله طولانی میان هر دوره کالابرگ نخواهد توانست از تغذیه خانوارها در برابر تورم فزاینده مراقبت کند.
افزایش قیمتها و گسترش پر سرعت فقر در میان جامعه ایران صدای برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی را هم درآورده است.
غلامرضا میرزایی نماینده بروجن در مجلس شورای اسلامی دو روز پیش در نطق میان دستور مجلس با انتقاد از گرانی و تورم فزاینده گفت: «کجایند تنظیمکنندگان بازار؟ کجایند سازمانها و دستگاههای نظارتی؟ طالبان پستهای پرمشتری پشت میزهای گرانقیمت سنگر گرفتهاند. به آنان بگویید گوشت ناپدید شد، مرغ پر کشید و نان آجر شد! قدر این ملت مقاوم را بدانید و از خود مردم راهکار بگرید اگر نمی توانید.»
غلامرضا میرزایی افزود «تیم اقتصادی دولت که وظیفه ساماندهی معیشت مردم را بر عهده دارند، کجایند؟ افزایش روزانه قیمتها شرایط سختی را برای مردم فراهم کرده است. از قیمت تولیدات ایرانخودرو و سایپا که دائماً رو به افزایش است صرف نظر کنیم، برای ارزاق عمومی مردم و قوت لایموت آنان چه برنامهای دارید؟»
قیمت گوشت که طی دو هفته گذشته به یک و نیم میلیون تومان برای گوشت گوساله و حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان برای گوشت گوسفند با استخوان افزایش یافته، نشانهای از سقوط سفره خانوارهای ایرانی است.
در سالهای گذشته نیز سرانه مصرف گوشت قرمز در ایران به علت افزایش پیوستهی قیمت این کالا با کاهش روبرو شده بود بطوری که طی حدود پنج سال سرانه مصرف گوشت قرمز از حدود ۱۰ تا ۱۲ کیلو در سال برای هر نفر، به حدود ۵ کیلو کاهش یافته بود. اکنون اما برای بخش زیادی از جمعیت کشور این سرانه به چند صد گرم در سال میرسد و خانوارهایی هستند که در طول سال توان خرید گوشت قرمز را ندارند.
اینهمه سبب هشدار کارشناسان درباره پیامدهای عدم مصرف گوشت قرمز از سوی بخش قابل توجهی از جمعیت کشور به علت افزایش قیمتها شده است.
افشین صدر دادرس، مدیرعامل اتحادیه پرورشدهندگان دام سبک ایران، در سال ۱۴۰۳ اعلام کرد: «قریب ۱۰ میلیون نفر از جمعیت ۸۵ میلیونی جزء مشتریان ثابت گوشت قرمز هستند.»
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، سال گذشته گفته بود «سرانه مصرف گوشت باید روزانه حدود ۷۵ گرم باشد، اما اکنون تنها ۳۵ گرم در روز است.»
مدیر کل مطالعات وزارت تعاون، کار و رفاه در سال ۱۴۰۲ اعلام کرد که ۵۷ درصد جمعیت کشور درگیر سوءتغذیه هستند و بیش از ۱۴/۵ میلیون نفر از این جمعیت کودکان هستند.
آمارهای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نشان میدهد که سرانه مصرف انواع گوشت در ایران از میانه دهه ۲۰۱۰ تا سال ۲۰۲۳ حدود ۴۰ درصد کاهش یافته است.
رسانههای داخلی با برجسته کردن کاهش مصرف گوشت قرمز و بحران تغذیه در میان اکثر خانوارهای کشور نسبت به سلامت منابع انسانی ایران در سالهای آینده هشدار میدهند.
روزنامه شرق در این زمینه نوشت: «نسلی که قرار است رشد کند تا به نیروی مولد آینده این کشور تبدیل شود، در وهله نخست به بدن و ذهن سالم نیاز دارد و این دو بدون تغذیه سالم تقریبا غیرممکن است.»
روزنامه «دنیای اقتصاد» نیز نوشته «مهمترین نکات در تحلیل اقتصادی و طبقاتی جامعه ایران، شکاف فاحش درآمد و ثروت بین اقشار مختلف، کاهش جمعیت طبقه متوسط و افزایش جمعیت دهکهای پایین درآمدی و عدم تعادل در توزیع منابع است که به افزایش نابرابری منجر شده است.»
روزنامه «جهان صنعت» نیز در گزارشی با یادآوری افزایش قیمت گوشت قرمز از کیلویی ۱۳ هزار تومان در سال ۹۱ به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ نوشته رقم یارانه نقدی دولت در یک ماه برای هر نفر حتی برای خرید یککیلوگرم گوشت هم کافی نیست!
«جهان صنعت» تأکید کرده که بسیاری از کارگران در خوشبینانهترین حالت و با احتساب اضافه کاری ۱۵ میلیون تومان درآمد دارند. اجاره در ارزانترین مناطق تهران امروزه از ۹میلیون تومان شروع میشود و در چنین شرایطی مشخص است که خوردن یک وعده گوشت در ماه نیز برای بسیاری از اقشار جامعه تبدیل به رویایی محال شده است.
مرتضی افقه، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل اقتصادی در همینباره به «جهانصنعت» گفته «در ادبیات اقتصاد توسعه به ویژه در کشورهای جهان سوم مهمترین و شاید اصلیترین عامل افزایش تولید و محرک توسعه نیروی انسانی است. البته هر نیروی انسانی لزوما نمیتواند به توسعه کمک کند. نیروی انسانی زمانی موثر است که دو ویژگی اساسی داشته باشد: نخست تخصص و مهارت؛ یعنی باسواد یا حداقل نیمهماهر باشد و دوم سلامت جسمی و روحی.»
مرتضی افقه افزوده «به همین دلیل است که در کشورهای پیشرفته آموزش و بهداشت نه تنها رایگان بلکه اجباری نیز هستند. آن کشورها سالهاست به این نتیجه رسیدهاند که اگر نیروی انسانی قرار است در فرآیند توسعه مشارکت واقعی و مؤثر کند باید هم سالم و هم متخصص باشد.»
مرتضی افقه گفته «در کشورهایی مانند ایران یکی از عواملی که مانع بهرهوری نیروی انسانی میشود پایین بودن سطح درآمدهاست. وقتی درصد قابل توجهی از جامعه از حداقل درآمد برخوردارند طبیعی است که نتوانند بطور همزمان آموزش دیده و از سلامت جسمی و روانی برخوردار باشند. در چنین شرایطی حتی دریافت مواد غذایی لازم-مثل پروتئین- برای داشتن بدنی سالم نیز دشوار میشود. بنابراین هر چه فقر گسترش یابد هم از نظر اجتماعی و هم از نظر اقتصادی کشور دچار ناتوانی در فرآیند توسعه میشود.»
مرتضی افقه همچنین به محو شدن طبقه متوسط نیز اشاره کرده و گفته «سفره مردم دیگر به هیچ عنوان در وضعیت عادی نیست. اگر سبد معیشت خانوار ایرانی را با کشورهای اروپایی مقایسه کنیم شکاف بسیار عمیقی مشاهده میشود. طبقهمتوسط در ایران عملا بهسختی قابلتشخیص بوده و میتوان گفت در حال از بین رفتن است. ازبینرفتن طبقه متوسط پیامدهای گستردهای دارد چراکه این طبقه موتور محرک فعالیتهای اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی است. هرچه این طبقه کوچکتر و ضعیفتر شود پیشرفت کشور دشوارتر خواهد شد.»
این کارشناس اقتصادی هشدار داده «اکنون طبقه متوسط بهشدت فشرده و لاغر شده و با سرعت زیادی به زیر خط فقر سقوط میکند. نبود این طبق یکی از موانع اصلی توسعه کشور است.»
