آخرین گزارشها نشان میدهد کاهش شدید بارندگیها در ایران تا آذرماه ادامه خواهد داشت. ۶۰ درصد از تالابهای کشور در پی بیآبی تا پایان تابستان امسال خشک شدهاند و ذخائر سدها به شدت کاهش یافته بطوریکه سد «امیرکبیر» به عنوان اصلیترین سد تأمینکننده آب تهران فقط برای دو هفته دیگر ذخیره آب دارد.
احد وظیفه رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی از تداوم کاهش بارندگیها تا آذرماه خبر داده و گفته است امسال نیز سال پربارشی برای ایران نخواهد بود و بحران کمآبی تداوم خواهد داشت.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی همچنین تأکید کرده که طی دو هفته آینده و تا اوایل آذرماه بارش موثری در اکثر مناطق کشور نخواهیم داشت و این وضعیت با توجه به نزدیک شدن به «روز صفر آبی» فشار برداشت و کاهش منابع زیرزمینی را تشدید کرده و فرونشست را افزایش خواهد داد.
احد وظیفه گفته «باید حداکثر تمهیدات مقابله با خشکسالی، مدیریت منابع آب و تابآوری در برابر کمآبی انجام شود. جامعه کشاورزی بیشترین آسیب را از این وضعیت خواهد دید و کشتهای آبی بیشترین اثر را متحمل خواهند شد. بر این اساس لازم است سختگیریها و عدم اجازه کشت برنج خارج از مازندران و گیلان رعایت شود.»
ادامه کاهش بارندگیها در پاییز در حالیست که سال آبی گذشته که از مهرماه ۱۴۰۳ آغاز شده بود نیز سالی کمبارش برای ایران بود و بحران کمآبی را به حدی رساند که آب آشامیدنی لولهکشی در بسیاری از شهرهای کشور جیرهبندی شد و شهروندان تابستان امسال با ساعتها قطع و کاهش فشار آب طی هر شبانهروز روبرو بودند.
در همین رابطه بر اساس برآوردهای سازمان محیط زیست، بیش از ۶۰ درصد از تالابهای ایران تا پایان تابستان امسال یا خشک شدهاند یا کمتر از نیمی از ظرفیت آبی خود را دارند. از جمله تالابهای بحرانی میتوان به گاوخونی، هامون، بختگان، پریشان و جازموریان اشاره کرد.
آمارها نشان میدهند میانگین بارش تجمعی سال آبی ۱۴۰۳ ـ ۱۴۰۴ حدود ۲۰ درصد پایینتر از میانگین بلندمدت و ۲ درصد کمتر از سال قبل بوده است. همچنین استانهای جنوبی از جمله سیستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهر با افتی بین ۷۰ تا ۹۰ درصد نسبت به میانگین چندساله در صدر مناطق بحرانی قرار دارند.
بر اساس تحلیل رسمی دفتر اطلاعات و دادههای آب کشور، هر ۹ حوضه آبریز اصلی ایران در سال آبی گذشته با افت شدید بارش روبهرو بودهاند. در حوضه دریای خزر که شامل رودخانههای سفیدرود، گرگانرود و مرداب انزلی است، میانگین بارش بین ۴۷ تا ۵۰ درصد کمتر از دوره بلندمدت ثبت شده است.
در حوضه دریاچه ارومیه نیز کاهش بارش حدود ۴۰ درصد گزارش شده و ورودی سدهای این حوضه به پایینترین سطح پنجساله اخیر رسیده است.
در حوضه مرزی غرب شامل کرخه و کارون بزرگ، افت بارش بین ۴۵ تا ۵۵ درصد بوده و مخازن سدهای دز و کرخه در پایینترین حد تاریخی خود قرار گرفتهاند.
در حوضه خلیج فارس و دریای عمان که رودخانههای جراحی، زهره، مند، کاریان و خنج را دربر میگیرد، میزان بارش ۴۸ تا ۶۰ درصد کاهش یافته و استانهای بوشهر، فارس و هرمزگان کمبارشترین مناطق کشور بودهاند.
در حوضه فلات مرکزی شامل گاوخونی، کویر مرکزی، ابرقو ـ سیرجان و درانجیر، بارشها ۴۰ تا ۵۰ درصد کمتر از نرمال ثبت شده و فرونشست زمین در این محدوده رکورد زده است.
حوضه کویر لوت نیز با افت حدود ۵۵ درصدی نسبت به میانگین درازمدت، کمبارشترین سال دهه اخیر را در استانهای کرمان و یزد تجربه کرده است.
در شرق کشور، حوضه هامون شامل هامون هیرمند، جازموریان و مشکین با کاهش ۶۰ تا ۹۰ درصدی بارشها، خشکترین منطقه ایران در سال آبی گذشته بهشمار میرود.
در حوضه دریای عمان و بلوچستان نیز بارش سالانه تا ۸۵ درصد پایینتر از میانگین بلندمدت بوده است و جریانهای سطحی و رودخانههای فصلی تقریباً متوقف شدهاند.
در نهایت، حوضه قرهقوم و شمال شرق کشور با کاهش ۳۵ تا ۴۵ درصدی بارش روبهرو بوده و ورودی سدهای گلستان و بوستان بهشدت کاهش یافته است.
اگر چه برخی مقامات و کارشناسان امیدوار بودند با آغاز سال آبی جدید از مهرماه ۱۴۰۴ میزان بارندگیهای پاییزی افزایش پیدا کند اما آمارها نشان میدهد بیش از دو سوم استانهای ایران تا پایان مهرماه اصلا بارندگی نداشتند!
این موضوع نه تنها تأمین آب کشاورزی بلکه تأمین آب آشامیدنی مورد مصرف شهروندان را نیز با بحران روبرو کرده است.
برای نمونه در پی کاهش شدید بارندگیها و کاهش ورودی آب به سدهای استان تهران، بهزاد پارسا مدیر عامل شرکت آب منطقهای تهران اعلام کرده که ذخیره فعلی ۱۴ میلیون مترمکعبی در سد «امیرکبیر» تنها برای تأمین آب آشامیدنی تهران به مدت کمتر از دو هفته کفایت میکند.
بهزاد پارسا اشاره به اینکه در زمان مشابه سال گذشته، مخزن سد «امیرکبیر» حدود ۸۶ میلیون مترمکعب آب ذخیره داشته است، ادامه داده «این کاهش بیسابقه در ذخایر آبی، نتیجه کاهش ۱۰۰ درصدی بارشها در استان تهران نسبت به میانگین بلندمدت است.»
پارسا با تأکید بر اینکه پنج سال خشکسالی متوالی فشار شدیدی بر منابع آب استان وارد کرده است، هشدار داده که «اگر مصرف آب کلانشهر تهران کنترل و کاهش داده نشود، با چالشهای جدی در تأمین آب شرب مواجه خواهیم شد. مشارکت شهروندان در صرفهجویی و اصلاح الگوی مصرف، تنها راه عبور از این بحران است.»
روز گذشته نیز حمیدرضا صفوی، معاون پژوهشی دانشگاه صنعتی اصفهان، با اشاره به ابعاد فرهنگی و اجتماعی بحران آب در اصفهان تأکید کرد: «زایندهرود فقط یک رودخانه نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی ایران مرکزی است. اگر این هویت از میان برود، با فروریزی فرهنگی و جمعیتی مواجه خواهیم شد که پیامدهایش فراتر از اصفهان، برای کل کشور خطرناک است.»
معاون پژوهشی دانشگاه صنعتی اصفهان هشدار داده بود که «خشکی زایندهرود فقط مسئله آب نیست، بلکه به طور مستقیم بر روح و روان جامعه اثر گذاشته است. کاهش طراوت اجتماعی، رشد افسردگی، افزایش بزه، طلاق و ناهنجاریهای اجتماعی از پیامدهای کاهش درآمد کشاورزان و تضعیف اقتصاد محلی است.»
خبرگزاری «تسنیم» نیز هشدار داده که در حالی که کارشناسان از سالها پیش نسبت به تبعات کاهش بارش، افت شدید منابع زیرزمینی و مدیریت نادرست آب هشدار داده بودند، آمار رسمی وزارت نیرو از سال آبی گذشته نشان میدهد کشور اکنون وارد مرحلهای شده است که «خشکسالی» دیگر پدیدهای موقتی نیست؛ بلکه به واقعیتی پایدار در جغرافیای ایران تبدیل شده است.
