وعده رفع فیلتر اینترنت به عنوان یکی از محوریترین وعدههای انتخاباتی مسعود پزشکیان با گذشت حدود یک سال و نیم از فعالیت دولت چهاردهم عملی نشده و محدودیتهای اینترنتی تشدید شده است. «اینترنت طبقاتی» بطور رسمی در دانشگاه تهران اجرایی و یوتیوب برای اینترنت داخلی این دانشگاه رفع فیلتر شده است.
دانشگاه تهران در اطلاعیهای رسمی که در کانال رسمی این دانشگاه منتشر شده اعلام کرده از این پس دسترسی به پلتفرم یوتیوب از طریق اینترنت داخلی دانشگاه، بدون نیاز به فیلترشکن، امکانپذیر است.
در این اطلاعیه آمده است که این تصمیم با هدف تسهیل استفاده آموزشی و پژوهشی از محتوای ویدئویی یوتیوب اتخاذ شده است.
اطلاعیه دانشگاه تهران افزوده در جلسه اخیر شورای صنفی خوابگاههای دانشگاه تهران با معاونت فناوری دیجیتال و معاونت دانشجویی، یکی از محورهای بحث، فراهمسازی دسترسی آزاد به این پلتفرم از طریق شبکه داخلی دانشگاه بوده که اکنون اجرایی شده است.
اینترنت طبقاتی به عنوان اقدامی تبعیضآمیز و در جهت سرکوب شهروندان با ابزار محدودیت اینترنت مدتهاست در جمهوری اسلامی مطرح شده اما تا کنون به صورت رسمی اجرایی نشده بود.
در سالهای گذشته و به موازات فیلترینگ، اینترنت بدون فیلتر در اختیار برخی «خودی»ها قرار داشت. برای نمونه در بزنگاههایی که جمهوری اسلامی اقدام به قطع یا محدودسازی شدید اینترنت میکرد، از جمله در اعتراضات سراسری یا جنگ ۱۲ روزه با اسراییل، شهروندان عادی حتی با فیلترشکن به اینترنت جهانی دسترسی نداشتند اما همواره مقامات و برخی حامیان حکومت بطور شبانهروزی در شبکههای اجتماعی حضور داشتند.
اکنون در دولت پزشکیان و با وجود وعدههای زیادی که او درباره رفع فیلتر اینترنت داده بود، مجری پیادهسازی اینترنت طبقاتی در کشور شده است.
حسین سیمایی صراف وزیر علوم، تحقیقات و فناوری دولت پزشکیان پیشتر و در فروردین امسال درباره اختصاص اینترنت طبقاتی به اساتید و دانشجویان گفته بود «به صورت پیشنهادی توافقنامهای به وزارت ارتباطات ارسال کردهایم و هنوز وزارت ارتباطات برای امضای این توافق آماده نشده است. »
پیش از این هم ۱۸ دی ماه ۱۴۰۳ وزیر علوم از رایزنی برای رفع مسدودی یوتیوب برای اساتید و دانشجویان آموزش عالی خبر داد. سیمایی صراف در آن زمان اعلام کرده بود که رایزنیهایی با وزارت ارتباطات انجام شده و امیدوارند این درخواست به نتیجه برسد. این خبر آن زمان با واکنش منفی کاربران همراه شد. همچنین در حالی وزیر علوم این ادعا را مطرح کرده بود که ستار هاشمی، وزیر ارتباطات در حاشیه یک برنامه خبری به «فنزی» گفته بود که «اعتقادی به اینترنت طبقاتی ندارد.»
با بالا گرفتن اعتراضها به سخنان وزیر علوم در مورد رایزنی با وزارت ارتباطات برای ارائه اینترنت بدون فیلتر یا همان طبقاتی به اساتید، روابط عمومی وزارت ارتباطات در اطلاعیهای اعلام کرد: «موضع وزارت ارتباطات و وزیر آن همانی است که در رسانهها اعلام شده است و آن اینکه وزارت ارتباطات اعتقادی به اینترنت طبقاتی ندارد.»
در نهایت تیرماه امسال شورای عالی فضای مجازی با تصویب آییننامه جدید مجوز رسمی راهاندازی اینترنت طبقاتی در ایران را صادر کرد.
یک هفته پپش از مصوبه شورای عالی فضای مجازی، انجمن صنفی کسب وکارهای اینترنتی در نامهای به وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت هشدار داده بود که ادامه قطع و اختلال در اینترنت «مرگ اکوسیستم استارتآپی» را که پیشتر نسبت به آن هشدار داده شده بود، به یک واقعیت قریب الوقوع تبدیل خواهد کرد.
این نامه تأکید کرده بود که اختلالهای اخیر که همزمان با شروع جنگ دوازده روزه اسرائیل و ایران اتفاق افتاده و با وجود آتش بس همچنان ادامه دارد، ضربات سنگینی به کسب وکارهای اینترنتی زده است: «دستکاری هدفمند DNS ها، مسدودسازی IP ها، کاهش کیفیت خدمات و محدودسازی ارتباط با اینترنت جهانی به روشهای متعدد، ضربات جبران ناپذیری بر پیکره اقتصاد دیجیتال وارد کرده است.»
انجمن صنفی کسب وکارهای اینترنتی به شکل خوشبینانه اعلام کرده بود که به ازای هر ساعت قطعی اینترنت، شاهد زیان بیش از ۱/۵ میلیون دلاری به کسب وکارها هستیم. انجمن تاکید کرده که بیش از ۴۰۰ هزار کسب وکار کوچک و متوسط که معیشت میلیونها ایرانی به آنها وابسته است، در معرض نابودی کامل قرار گرفتهاند.
این انجمن همچنین از موج اخراج گسترده نیروهای فعال در حوزه تجارت الکترونیک به علت زیان ناشی از قطع اینترنت، توقف سرمایهگذاری در اکوسیستم استارتآپی و همینطور اعلام توقف فعالیت شرکتها یا به عبارت دیگر ورشکستگی آنها خبر داده بود.
در امرداد امسال نیز بیش از ۱۰۰ شرکت و استارتاپ پیشرو در اقتصاد دیجیتال کشور، با امضای بیانیهای خواستار پایان دادن به سیاستهای محدودکننده اینترنت شدند.
در این بیانیه آمده بود «ما صد شرکت و استارتاپ پیشروی اقتصاد دیجیتال کشور، خواستار پایان دادن قطعی به سیاستهای محدودکنندهی اینترنت و ضد امنیتی کشور هستیم.»
این بیانیه افزوده بود «رفع فیلتر شبکههای اجتماعی و وبسایتهای آموزشی و مهارتی پربازدید، افزایش سرعت و پهنای باند بینالملل و رفع محدودیت پروتکلهای نوظهور از جمله HTTP ۳.۰ و IPV۶ مطالبهی جدی ما است.»
در بخشی از بیانیه آمده بود طولانی شدن روند رفع فیلتر و محدودیتها علیرغم وعدههای رییسجمهور و موضعگیریهای وزارت ارتباطات، منجر به صدمات امنیتی، بیاعتمادی گسترده و طولانیشدن آسیبهای جبرانناپذیر به اقتصاد دیجیتال کشور شده است.
امضاکنندگان افزوده بودند «اینترنت آزاد و پرسرعت برای تمام مردم ایران»، ریشهی درخت اقتصاد دیجیتال کشور و امید جوانان برای خلق آیندهای روشنتر است.
همزمان در امرداد امسال طرح جدیدی با عنوان «نظامبخشی فضای مجازی» در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار گرفت که هدف آن تشدید سرکوبهای اینترنتی شهروندان و محدودکردن دسترسی آنها به اینترنت و شبکههای اجتماعی است.
حسنعلی اخلاقی امیری عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی درباره این طرح گفته بود «طرح نظامبخشی فضای مجازی پیش از این در کارگروه هنر، رسانه و فضای مجازی در دست تدوین بود. قرار بود مواد این طرح در لایحه دولت برای برخورد با اخبار خلاف واقع در فضای مجازی دیده شود. اما زمانی که دولت لایحه را پس گرفت، کارگروه مجددا آن را در دستور قرار داده است.»
حسینعلی حاجی دلیگانی نماینده دیگر مجلس شورای اسلامی گفته بود این طرح در مورد ایجاد سطح دسترسی یا همان اینترنت طبقاتی صحبت میکند.
احمد بخشایش اردستانی از دیگر نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز نظری مشابه حسینعلی حاجی دلیگانی داشت و گفته بود هدف اصلی طرح ایجاد اینترنت طبقاتی و کنترل کامل بر فعالیت پلتفرمهای خارجی است؛ مسیری که پیشتر نیز در طرحهای صیانت و ساماندهی پیامرسانها دنبال شده بود.
آزادی اینترنت و رفع فیلترینگ از جمله وعدههای مهم مسعود پزشکیان در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته بود. تیم انتخاباتی مسعود پزشکیان وعده رفع فیلترینگ را به ویژه برای کسب رأی نسل جوان برجسته کردند با اینهمه اکنون نه تنها رفع فیلترینگ صورت نگرفته بلکه وضعیت اینترنت بدتر از گذشته شده است.
مسعود پزشکیان میتوانست به راحتی در شورای عالی فضای مجازی دستور پایان فیلترینگ و بهبود وضعیت اینترنت را صادر کند اما همچنان در اینباره مقاومت دارد. فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت هم تأکید کرده بود که رئیس دولت میتواند با یک دستور فیلترینگ را پایان دهد اما به دنبال ایجاد «وفاق» در بین سران حکومتی در اینباره است.
