روشنک آسترکی – در حالیکه هر ساله از بهمنماه رونق بازار شب عید در ایران آغاز میشد، اکنون در سومین هفته بهمنماه رکود عمیقی بر بازارهای مختلف ایران سایه انداخته است؛ یکی از کسبه بازار پوشاک به «کیهان لندن» میگوید «بعد از کشتار مردم در اعتراضات انگار بازار هم مانند مردم کمر راست نکرده است و زیر بار غم و سوگواری مردم کمرش خم شده است.»
با گذشت ۴۰ روز از آغاز اعتراضات دی۴۰۴ که با اعتصاب بازاریان در بازار موبایل علاءالدین تهران آغاز شد و توانست شمار دیگری از بازاریان در پایتخت و چند شهر دیگر را با خود همراه کند و به اعتراضاتی سراسری تبدیل شود، وضعیت بازارهای مختلف همچنان درگیر رکود گزارش میشود.
در شرایطی که تورم فزاینده سبب تداوم افزایش قیمتها در بازارهای مختلف است، در همین حال خریداری هم نیست. به نظر میرسد چند عامل مختلف در کنار هم سبب عمیق شدن رکود در بازارهای مختلف از اتومبیل و موبایل تا پوشاک و لوازم خانگی شده است.
بر اساس آنچه بازاریان به «کیهان لندن» گفتهاند شرایط اجتماعی پس از اعتراضات که همچنان با سوگ و بهت توأمان روبروست، وجود سایه جنگ بر کشور، انتظار برخی بازارها به نتایج مذاکرهای که به تازگی میان جمهوری اسلامی و دولت دونالد ترامپ آغاز شده در کنار مشکلاتی چون تورم و کاهش قدرت خرید مردم همگی سبب عمیقتر شدن رکود در بازارهای مختلف شده است.
افزایش قیمت ارز در ماههای گذشته سبب افزایش تصاعدی قیمتها در بازارهای مختلف شده است. بازارهایی مثل اتومبیل و موبایل به شدت از افزایش و نوسان نرخ ارز متأثر شدهاند. اعتصاب بازاریان بازار موبایل علاءالدین در هفتم دیماه که آغازگر بزرگترین اعتراض ضدحکومتی در تاریخ جمهوری اسلامی شد نیز ناشی از نوسانان قیمت ارز بود.
یکی از بازاریان شاغل در این بازار به «کیهان لندن» میگوید «قیمت موبایل مستقیم به نرخ ارز وابسته است. ما از اواخر آذر در دورههایی بودیم که قیمت دلار و یورو بهطور ساعتی و حتی دقیقهای نوسان داشت. یعنی افزایش داشت. خب ما هم باید مدام قیمتها را تغییر میدادیم. یعنی تکلیف قیمتها در بازار عملا معلوم نبود. ضمن اینکه وقتی قیمتها روزانه و ساعتی بالا میرود معلوم است که مشتری برای خرید صبر میکند. در همان روزهای اول دی هم همه در انتظار یک ثبات در قیمت بودند. هم خریدار و هم فروشنده. شاید مردم فکر کنند ما از افزایش قیمت ارز و گران شدن موبایل خوشحال میشویم اما واقعا اینطور نیست چون با افزایش قیمتها عملا ما خریدارانمون را از دست میدهیم و دیگر کسی برای خرید موبایل نمیآید. توی همین سالها که گرانی بیداد میکند بسیاری از فروشندگان مجبور شدند کار تعمیرات را هم توی مغازهشون انجام بدهند چون مردم توان خرید ندارند و گوشیهای قدیمی را تعمیر میکنند.»
این فروشنده موبایل تأکید میکند بازار همچنان در رکود عمیق است: «از چند روز قبل از شروع اعتصاب روز یکشنبه هفتم دی، خیلی از کاسبها در بازار موبایل کرکره مغازهها را پایین کشیده بودند چون خریداری نبود و اصلا فروش ممکن بود با ضرر باشه چون دلار داشت ساعتی بالا میرفت. بعدش هم که اعتصاب شد و تقریبا تا دو هفته خیلیها مغازهها را تعطیل کرده بودند. این چند وقت هم که باز کردیم رکود بیشتر از قبل شده. این کشتار مردم روی فروش اثر داشت.»
فروشنده دیگری در بازار پوشاک معتقد است امسال هنوز خبری از آغاز خریدهای نوروزی نیست: «در این چند ساله هر سال شب عید وضعیت بازار بدتر شد؛ مشتریها کم شدند و خیلی از جمعیتی که در بازار بودند بیشتر نظارهگر بودند تا خریدار. امسال اما وضعیت عجیب است. هیچ خبری نیست. با وضعیتی که من در جامعه میبینم وضعیت تا اسفند بهتر نمیشود و همین رکود بیسابقه را خواهیم داشت. مردم سیاهپوش و عزادار که دنبال خرید لباس عید نیستند. توی هر کوچه و خیابون یکی دو خانواده جوان از دست داده هستند. هر خانواده کلی فامیل و دوست و آشنا دارد. حالا شما سرانگشتی حساب کن ببین چند میلیون نفر توی کشور عزادار هستند. عید امسال عید سیاهی است.»
او در پاسخ به این پرسش که قیمتها نسبت به سال گذشته چقدر افزایش داشته میگوید «قیمت لباسهای برند خب زیاد افزایش یافته و متوسط ۵۰ تا ۶۰ درصد افزایش پیدا کرده، بعضی اقلام که ۱۰۰ درصد هم افزایش داشته. برای همین ما بیشتر دنبال عرضه لباسهای چینی و هندی و ترک رفتیم که قیمتهای مناسبتری دارند و با قدرت خرید خانوارها بیشتر همخوانی دارند اما باز هم مردم قدرت خرید و این روزها دل خوش برای خرید ندارند.»
در بازار لوازم خانگی هم رکود عمیق است. افزایش قیمتها و کاهش قدرت خرید خانوارها سبب شده بسیاری از خانوادهها لوازم خانگی را از سبد خرید خود کاملا حذف کنند. یک فروشنده لوازم خانگی درباره وضعیت این بازار به «کیهان لندن» گفته که «کسب و کار ما که ماههاست قفل شده و مهمترین علتش هم افزایش قیمت ارز و سیاستهای غلط دولت برای تحمیل کالای گران و مونتاژ داخل به مردم است. الان مردم یه یخچال مال ۲۰ سال پیش را هر چند ماه یکبار میفرستند تعمیر اما توان خرید یخچال نو ندارند. بعد از کشتار مردم در اعتراضات انگار بازار هم مانند مردم کمر راست نکرده است و زیر بار غم و سوگواری مردم کمرش خم شده است.»
او تأکید کرده «ما از دم قسط و بدون ضامن حاضر به فروش محصولات هستیم اما عملا فروش نداریم. من در مغازهام از بعد اعتراضات و تقریبا از اول بهمن که مغازه را دوباره باز کردم حتی یک لوازم برقی کوچک در حد اتو یا سشوار هم نفروختیم.»
او میگوید نسبت به رونق در بازار لوازم خانگی هم امیدی ندارد: «وضعیت اقتصاد خیلی خراب شده و شما ببینید همین چند روز با اینکه خیلیها منتظر حمله ترامپ بودند و آقایان رفتند با جمهوری اسلامی سر میز مذاکره نشستند هم تغییر خبر جنگ به مذاکره نتوانست قیمت دلار را آنچنان تکان و کاهش بدهد. وضعیت حتی با ادامه مذاکره و توافق هم بهتر نمیشود. من فکر نمیکنم حتی با یک برجام دیگر هم جمهوری اسلامی جنم و عُرضه مدیریت اقتصاد کشور را داشته باشد. وضع اینقدر خراب است که هر طرف را بگیرند از یکطرف دیگه خرابی بیرون میزند.»
یک آرایشگر زنانه در صادقیه تهران هم میگوید «همیشه از دی ماه وقت آرایشگاهها برای شب عید پر میشد. من خودم دیگه از ۱۵ بهمن تا آخر اسفند وقتهایم پر بود. امسال اما با کاهش عجیب مشتری مواجه هستیم. طبیعی هم هست و تعجب نمیکنم. وقتی این همه آدم پرپر شده و این همه خانواده و فامیل عزادار شدند، مردم دیگر عید ندارند که بخواهند برایش به آرایشگاه بروند. یک مشتری ثابت دارم که یک خانواده هستند و همگی برای کارهای زیبایی به من مراجعه میکنند. اول دی آمده بود برای رنگ، گفت پنج نفر برای هفته آخر اسفند وقت کوتاهی و رنگ مو میخواهند؛ سه روز پیش زنگ زد و گفت برادر شوهر جون ۲۴ سالهاش در اعتراضات تیر خورده و جاویدنام شده. گفت خانوادهشان عزادار هستند و عید آرایشگاه نمیآیند. این وضعی است که برای مردم درست کردند. آنها هم که عزادار نیستند، دلخوشی ندارند.»
مردم در حالی با کشتار دی۴۰۴ که بزرگترین کشتار مردم معترض توسط حکومت مستقر در کشور در شرایط غیرجنگی بود، عزادار و آنطور که این آرایشگر میگوید بدون دلخوشی هستند اما در آنسو به نظر میرسد شرایط اقتصادی وخیم بسیاری از خانوارها نیز در تشدید رکود بازارها نقش داشته است.
دولت پزشکیان تقریبا همزمان با اعتراضات دیماه ارز ترجیحی برای واردات کالاهای اساسی را حذف و سیاست تک نرخی کردن ارز را اجرایی کرد؛ سیاستی که به گفته بسیاری از تحلیلگران اقتصادی در بدترین زمان ممکن اجرایی شد و موج بزرگی از تورم در کالاها بهویژه در کالاهای اساسی و موادغذایی را ایجاد کرد. با گسترش اعتراضات، دولت اعلام کرد ماهانه یک میلیون تومان یارانه کالابرگ برای خرید کالاهای مشخص خوراکی را به حساب شهروندان واریز خواهد کرد.
بر اساس آخرین آمارها تاکنون ۸۱ میلیون نفر از تمام یا بخشی از اعتبار کالابرگ یک میلیونی دیماه خود استفاده کردهاند که معادل ۴/۹۳درصد کل جمعیت ایران هستند. این آمار نشان میدهد که وضعیت معیشت مردم بسیار نگرانکننده است. هدف دولت از اعطای کالابرگ افزایش قدرت خرید بود اما باتوجه به قیمتهای کنونی و میزان درآمد مردم، این کمکها قادر به بهبود وضعیت موجود نیست.
در چنین شرایطی حتی در بازارهای عرضه کالاهای ضروری از جمله بازار موادغذایی نیز باید منتظر تشدید رکود و کاهش مشتریها بود!
