روشنک آسترکی – اول ماه مه برابر با ۱۱ اردیبهشت روز جهانی کارگر است. برای کارگران ایران اما روز جهانی کارگر نه روزی برای پاسداشت تلاش آنها در به حرکت درآوردن چرخ اقتصاد و توسعه، بلکه یادآور درآمدهای ناچیز، فقر و محرومیت از حقوق صنفی است. امسال روز کارگر در میانهی موج اخراج گسترده کارگران به علت رکود تورمی ناشی از قطع اینترنت و جنگ فرا رسیده است.
کارگران در ایران دهههاست برای دستیابی به حقوق صنفی و عدالت دستمزد فعالیت میکنند اما جمهوری اسلامی نه تنها حقوق کارگران را نادیده گرفته بلکه با جلوگیری از فعالیت رسمی تشکلهای صنفی مستقل و «امنیتی کردن» فعالیتهای صنفی و سرکوب فعالان کارگری، این قشر را با فشارهای مضاعفی روبرو کرده است.
عدم برخورداری از تشکلهای صنفی مستقل سبب شده کارگران در بخشهای مختلف صنفی با مشکلات انباشته روبرو باشند که معیشت، کرامت، سلامت و حتی جان آنها را تحت تأثیر قرار میدهد. یکی از مهمترین موضوعات رعایت ایمنی در محیط کار است که در سالهای گذشته به علت افزایش هزینه برای کارفرمایان به فراموشی سپرده شده است. رعایت نشدن استانداردهای ایمنی در محل کار به تهدیدی علیه سلامت و جان کارگران تبدیل شده است. نرخ آسیبدیدگی و مرگ کارگران بر اثر نبود ایمنی در محیط کار در ایران بالاتر از نرخ جهانی است.
در فاصله میان روز جهانی کارگر سال گذشته تا امسال در ایران، دستکم ۵۰۱۹ کارگر در پی حوادث کار کشته یا مصدوم شدهاند. همچنین ️حداقل ۴۴۳۳ کارگر در طی یک سال اخیر در طی حوادث کار مجروح شدند. ۵۸۶ تن از کارگران نیز در همین مدت در طی حوادث کار جان خود را از دست دادند.
از سوی دیگر یکی از مهمترین خواستههای کارگران شاغل در بخشهای مختلف اقتصاد ایران کسب درآمد عادلانه و متناسب با نرخ تورم است. سالهاست دستمزد کارگران در ایران به علت تورم و کاهش ارزش پول ملی، ارزش واقعی خود را از دست میدهد. درصد افزوده شده بر حقوق سالانه کارگران تناسبی با میزان تورم فزاینده ندارد و این موضوع قدرت خرید اقشار کارگری را کاهش داده و آنها را به زیر خط فقر مطلق رانده است.
برای نمونه در شرایطی که رقم دستمزد کارگران در سال جدید حدود ۶۰ افزایش یافته اما این افزایش صرفا در ارقام نمایان است و نه تنها کیفیت زندگی کارگران را افزایش نداده بلکه حتی آنها نخواهند توانست کیفیت زندگی خود را مانند سال گذشته نگه دارند؛ در عمل ارزش درآمد آنها با سقوطی قابل توجه روبرو شده است. مقایسه رقم ریالی دستمزد کارگران با نرخ ارز نشان میدهد ارزش دلاری دستمزد کارگران در سال ۱۴۰۵ با ۲۵ درصد کاهش نسبت به سال ۱۴۰۴ روبرو شده است و در حالیکه حداقل ارزش دلاری دستمزد کارگران ایران در فروردین سال گذشته حدود ۱۲۵ دلار بود، در سال جدید خورشیدی به حدود ۹۰ دلار کاهش یافته است.
کاهش ارزش واقعی دستمزدها در حالیست که در آنسو تورم با سرعت در حال افزایش است و حتی ارزش دستمزد کارگران در طول یک سال خورشیدی نیز ثابت نمیماند و به علت تورم و کاهش ارزش پول ملی، قدرت خرید کارگران هر ماه با روندی نزولی همراه است.
در شرایطی که بر اساس محاسبات فعالان کارگری در ابتدای فروردین امسال رقم «سبد معیشت» که بیانگر رقم مورد نیاز برای تأمین «هزینههای ضروری» یک خانوار سه نفره است در شهر تهران ۶۵ میلیون تومان بوده است، رقم دستمزد یک کارگر متأهل با یک فرزند در صورتیکه همه مزایای شغلی از حق مسکن تا حق اولاد را دریافت کند حدود ۲۵ میلیون تومان خواهد بود. مقایسه رقم «سبد معیشت» با دستمزد کارگران بهخوبی نشان میدهد که دستمزد کارگران کفاف هزینههای ۱۰ روز در ماه را خواهد داد.
آمار دیگری که بیانگر سقوط کیفیت زندگی خانوارهای کارگری است، افزایش ۱۱۵ درصدی قیمت موادخوراکی در فروردین ۱۴۰۵ نسبت به فروردین ۱۴۰۴ است. همچنین نرخ اجاره خانه بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش را در شهرهای مختلف تجربه کرده است. در چنین شرایطی کارگرانی که با ۶۰ درصد افزایش حقوق روبرو هستند باید هزینههای ۱۰۰درصد یا بیشتر افزایش یافته را پوشش دهند که امری محال است!
همچنین آمارها نشان میدهد بخش غالب کارگران در ایران با قراردادهای موقت استخدام میشوند و در نتیجه میزان حقوق و مزایای دریافتی آنها کمتر از ارقام رسمی است. کارگرانی که با قرارداد موقت استخدام میشوند معمولا فقط رقم پایه حقوق را دریافت میکنند و هیچ مزایا و بیمهای به آنها تعلق نمیگیرد.
کارگرانی که با درآمدهای ناچیز و هزینههای سرسامآور زندگی روبرو هستند در هفتههای گذشته با بحران امنیت شغلی نیز روبرو شدند. موجی از اخراج نیروی کار در بازار کار ایران به راه افتاده که علت آن رکود ناشی از جنگ و قطع ۱۰ هفتهای اینترنت جهانی در کشور است.
مقامات دولتی به بیکار شدن دو میلیون نفر طی دو ماه گذشته اعتراف کردهاند اما فعالان صنفی شمار بیکارشدگان را چهار میلیون نفر عنوان کردهاند که اغلب آنها کارگر بودهاند. همچنان روند اخراج نیروی کار ادامه دارد و پیشبینی میشود شمار بیکار شدگان تا پایان بهار با افزایش بیشتری روبرو شود. جمعیت چهار میلیون نفری بیکارشدگان در مقایسه با جمعیت ۲۴ میلیون نفری شاغلان در ایران نشان میدهد حدود ۲۰ درصد از شاغلان در کشور بیکار شدهاند که رقمی تکاندهنده است.
در آنسو، منابع کارگری گزارش میدهند شمار زیادی از کارفرمایان -بهویژه در بخش خصوصی و شرکتهای پیمانکاری- بعد از تعطیلات نوروز کارگران را در معرض دو انتخاب قرار دادهاند: اخراج یا ادامه کار با کسر بخشی از حقوق و مزایای شغلی.
در همین رابطه خبرگزاری «ایلنا» گزارش داده در برخی واحدها، کارفرما نیمی از کارکنان را به بیمه بیکاری فرستاده و برای باقی کارگران بیمه حداقلی پرداخت میکند و در مقابل انتظار دارد کارگران به حقوق بسیار پایین رضایت دهند.
دردناک اینکه کارگران که از شرایط بحرانی بازار کار اطلاع دارند و بهشدت محتاج درآمدی ولو ناچیز برای حفظ بقای خود و خانواده هستند، اکثرا به شرایط ناعادلانه شغلی پیشنهاد شده از سوی کارفرمایان تن میدهند.
تصویر امروز بازار کار ایران، در کنار شرایط درآمدی و معیشتی کارگران بیانگر بحرانی جدی در میان میلیونها خانواده کارگری است که با کمبود و فقر و عقبماندگی درآمدی روبرو هستند و به طور پیوسته ناچارند خرید انواع کالا و خدمات ضروری مانند دارو و درمان را حذف کنند تا بتوانند موادغذایی حداقلی خریداری و شکم خود را سیر کنند.
طرحهای حمایتی دولت نیز در بحران فراگیر معیشتی در ایران پاسخگو نبوده و نتوانسته زندگی و سفره خانوارهای کمدرآمد را بهبود ببخشد. اینهمه، فقر مطلق در میان اقشار کارگری را گسترش داده و سوءتغذیه و آسیبهایی مانند ترکتحصیل کودکان را در این اقشارافزایش داده است.
