خیابانهای ایران در ساعاتی که شاهزاده تعیین کرده بود، به صحنهٔ خیزش و انفجار اعتراضات بدل شد. شاهزاده رضا پهلوی دست به مخاطره زد. ولیعهد از تبعید، ایرانیان را فراخواند که پنجشنبه و جمعه، رأس ساعت هشت شب، علیه رژیم به خیابانها بیایند. اگر تنها شمار اندکی پاسخ میدادند، او نیز همچون بسیاری از سخنورانی که در امنیت خارج کشور سخن میگویند، اعتبار خود را از دست میداد. اما مردم ایران پاسخ دادند.
با بزرگترین و بىسابقهترین تظاهرات سالهای اخیر، موج اعتراضات در تهران، مشهد و سراسر کشور شتاب گرفت. معترضانِ ضد رژیم، ساعتها بر خیابانها مسلط بودند، حتی در محلههای مُرفه پایتخت فریاد میزدند: «مرگ بر دیکتاتور»، «آزادی» و «جاوید شاه».
خودروهای پلیس رها و به آتش کشیده شد. پرچمهای حکومتی پاره گردید. چندین ساختمان دولتى در تهران و یک ساختمان تبلیغاتی وابسته به حکومت در اصفهان طعمه حریق شدند. بنا بر گزارشها، شماری از نیروهای امنیتی کشته شدند و در کنار آنان، بسیاری از معترضان نیز جان باختند.
ویدئویی منتشر شده است که اجساد پراکنده بر کفِ یک بیمارستان را نشان میدهد.
جزئیات بیشتر به سختى به دست میآید، زیرا حکومت روز پنجشنبه در سراسر ایران اینترنت و خطوط تلفن را قطع کرد تا با مختل کردن اعتراضات و پنهانسازی سرکوبهاى خود، جریان اطلاع رسانى را مسدود کند. این همان سناریوی آشنای رژیم از سال ۲۰۱۹ است؛ زمانی که ۱۵۰۰ معترض را به قتل رساند.
رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، نمیخواهد رئیسجمهور ترامپ سرکوبها را ببیند. آقای ترامپ روز پنجشنبه بار دیگر تأکید کرد که: «اگر حکومت مردم خود را به خاک و خون بکشد، به شدت به آنها ضربه خواهیم زد.»
برای معترضان که در برابر اوباش مسلح حکومتی ایستادهاند، این موضعگیرى و نیز شمار انبوهِ خودشان، تنها سپر دفاعی آنان است.
اما سرکوبهای روزهاى اخیر حکومت -که بنا بر گزارشها دست کم ۴۰ کشته و ٢٠٠٠ بازداشتی پیش از قطع ارتباطات برجای گذاشته- به گفته آقای ترامپ از «خط قرمز» او هنوز عبور نکرده است. او این مرگها را به «ازدحام و زیر دست و پا ماندن» نسبت داد؛ توجیهی که عملا به رژیم مصونیت میبخشد.
رهبر جمهورى اسلامى در واکنش به سخنان آقاى ترامپ، او را شماتت کرد و طعنه زد که «اگر میتواند، کشور خودش را اداره کند.» این در حالی است که دادستان عمومی تهران آشوبگران را به مجازات اعدام تهدید کرد. اما ناکامیهای ساختاریِ دولت ایران در حوزه ارز، قیمتها، آب، برق و دفاع، اکنون انکارناپذیر است و رویآوردن به خشونتی گسترده میتواند به خیزشی به مراتب فراگیرتر بیانجامد.
پنجشنبه و جمعه روشن ساخت که اعتراضات از شتاب و پایگاه اجتماعی گستردهای برخوردار است. هرچه این حرکتها طولانیتر شود، ایرانیان بیش از پیش بر ترسی که رژیم بر آن تکیه دارد، غلبه میکنند. اما معترضان بی سلاح، برای پیروزی، به همراهی همدلانی در درون حکومت و نیروهای نظامی نیاز خواهند داشت.
انقلابها به رهبران نیز نیاز دارند و دیدنِ اینکه شاهزاده رضا پهلوی اعتراضها را سامان میدهد و دیگر جریانها و اعتصابکنندگان به آن میپیوندند، نشانهای امیدوارکننده است. همه ایرانیانِ حاضر در خیابانها خواهان بازگرداندن سلطنت نیستند و خودِ ولیعهد نیز پیوسته گفته و مىگوید که میخواهد نمادی ملی و وحدتبخش باشد و صرفا نقشی انتقالی ایفا کند. با این همه، روشن و چشمگیر است که او از پشتیبانی کافی برخوردار است، چنان که وقتی فراخوان داد، ایرانیان به میدان آمدند.
اگر ولیعهدِ در تبعید بتواند خاطرهٔ ایران پیش از ۱۳۵۷ را به چشمانداز آیندهای بهتر پیوند بزند، رژیم بیش از آنچه میپندارد در تنگنا قرار خواهد گرفت.
روز جمعه ۹ ژانویه، رضا پهلوی از دونالد ترامپ خواست به مردم ایران کمک کند. نخستین گام ایالات متحده میتواند بازگرداندن ارتباطات اینترنتی و مخابراتی باشد. هماهنگی از طریق شاهزاده و رسانههای فارسیزبان خارج از کشور نقشی تعیینکننده خواهد داشت.
در چنین شرایطی، برخلاف پیشنهاد جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور، اکنون زمان گفتوگوهای هستهای نیست. دادن مشروعیت و تنفس اقتصادی به حکومت از راه کاهش تحریمها (همان سیاست دولت باراک اوباما) به تضعیف مردم ایران میانجامد.
این شاید لحظهای نادر باشد که در آن دگرگونی انقلابی ممکن میشود. فروپاشیِ رژیمی که ۴۷ سال است ترور و آشوب را گسترش داده، رویدادی تکان دهنده برای جهان خواهد بود. این فرصتی تاریخی، و شاید وظیفهای برای ایالات متحده و جامعهٔ جهانی است که در کنار مردم ایران بایستند.
زیرنویس عکس:
شاهزاده رضا پهلوی، رهبر اپوزیسیون ایران و فرزند محمدرضا شاه فقید، در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵ در پاریس کنفرانس خبری برگزار کرد. ولیعهد مقیم ایالات متحده -پسر پادشاهی است که در انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ از قدرت برکنار شد- که پیشتر برای ۸ ژانویه ۲۰۲۶ فراخوان اعتراضات داده بود، همزمان خواستار حضور گستردهتر مردم در ۹ ژانویه شد. بنا بر ویدئوها، ایرانیان در جریان جنبشی نزدیک به دو هفته، بزرگترین اعتراضات خود را که از خشم نسبت به افزایش هزینههای زندگی برانگیخته شده بود با شعارهایی چون «مرگ بر دیکتاتور» برگزار کردند و شماری از ساختمانهای دولتی را به آتش کشیدند.
*منبع: روزنامه «والاستریت ژورنال»
*ترحمه: کیهان لندن
