با گذشت حدود چهار هفته از قطع سراسری اینترنت جهانی در ایران خسارت گسترده‌ای به بخش‌های مختلف اقتصاد ایران وارد شده است. فعالان اقتصادی که در شرایط جنگی با کاهش فروش روبرو هستند تأکید می‌کنند قطع سراسری اینترنت نیز بر زیان آنها افزوده و کسب‌وکارهای زیادی را به تعطیلی کشانده است.
قطع سراسری اینترنت در ایران از نهم اسفندماه و ساعتی پس از آغاز حملات نظامی اسرائیل و آمریکا آغاز شد. گروه ناظر اینترنتی «نت‌بلاکس» روز چهارشنبه پنجم فروردین اعلام کرد که قطع سراسری اینترنت در ایران وارد بیست‌وششمین روز خود شده و از مرز ۶۰۰ ساعت گذشته است.
«نت بلاکس» با تأکید بر اینکه قطع بیست و شش روز اینترنت به یکی از طولانی‌ترین اختلال‌های ارتباطی ثبت‌شده در ایران و جهان تبدیل شده، نوشته که شهروندان عملا از دسترسی به شبکه‌های بین‌المللی محروم شوند و امکان ارتباط با خارج از کشور به‌شدت کاهش یابد.
«نت‌بلاکس» همچنین تأکید کرده این اقدام در شرایط جنگی، حق دسترسی آزاد به اطلاعات را نقض می‌کند و مانع اطلاع‌رسانی و ارتباط‌‌گیری مردم در یکی از حساس‌ترین مقاطع می‌شود.
جدا از آنکه قطع اینترنت در شرایط جنگی شهروندان را از دسترسی به خبرها و هشدارها محروم می‌کند و از سوی دیگر ارتباطات شهروندان با یکدیگر، به ویژه با عزیزانشان در خارج از کشور، را مختل و بر اضطراب‌های ناشی از شرایط جنگی می‌افزاید که در حوزه اقتصاد نیز خسارتی گسترده را رقم زده است.
در حالیکه در جنگ‌هایی که هدف حملات اسرائیل و آمریکا قرار دارند وضعیت کسب‌وکارها متأثر از شرایط جنگی با رکود روبرو شده است، اما بسیاری از کسبه خسارت ناشی از قطع اینترنت را بیش از خسارت شرایط جنگی ارزیابی می‌کنند.
عدم دسترسی شهروندان به پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام و تلگرام که بستر اصلی بازاریابی و ثبت سفارش کسب و کارهای آنلاین بودند، فروش را در برخی کسب‌وکارها به صفر رسانده است. دامنه خسارت‌ها اما گسترده‌تر از کسب و کارهای خُرد است و تا قطع ارتباط تجار با مشتریان در خارج از کشور نیز کشیده شده است.
ستار هاشمی وزیر ارتبااطات جمهوری اسلامی نیز روز دوشنبه سوم فروردین‌ماه ۱۴۰۴ با اشاره به ابعاد سنگین خسارت قطع اینترنت در ایران گفت که ادامه قطع اینترنت روزانه حدود ۵ هزار میلیارد تومان به اقتصاد کشور و حدود ۵۰۰ میلیارد تومان به هسته اقتصاد دیجیتال خسارت وارد می‌کند.
وبسایت «اقتصادنیوز» نیز با اشاره به ارقام اعلام شده از سوی وزیر اقتصاد، رقم خسارت قطع اینترنت در مدت ۲۰ روز را محاسبه و در مقایسه با هزینه‌های کشور، ابعاد فاجعه‌بار این خسارت را نمایان کرده است.
بر اساس گزارش «اقتصاد نیوز» خسارت تجمیعی قطع اینترنت برای ۲۰ روز، رقمی در حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان است. رقمی که با آن می توان یارانه نقدی یک سال حدود ۲۱ میلیون نفر از جمعیت کشور را پرداخت کرد.
«اقتصاد نیوز» افزوده رقم خسارت ناشی از قطع اینترنت معادل حقوق یک سال ۸۰۰ هزار نفر با احتساب حقوق پایه است. رقمی که می‌توان با آن کالابرگ ۱۰۰ میلیون نفر را تامین کرد؛ رقمی فراتر از کل جمعیت کشور!
بخش اقتصاد دیجیتال ایران اسفند امسال برای سومین‌بار در سال ۱۴۰۴ با قطع اینترنت روبرو شد. در جنگ ۱۲ روزه اسرائیل با جمهوری اسلامی که اواخر خردادماه آغاز شد اینترنت قطع شد. در اعتراضات سراسری دی۴۰۴ اینترنت بار دیگر حدود سه هفته قطع بود و اینبار قطع اینترنت به چهار هفته نزدیک شده است.
در دی‌ماه امسال نیز پس از قطع سه هفته‌ای اینترنت گزارش‌هایی درباره خسارت هنگفت اقتصاد دیجیتال ایران منتشر شد.
«آچاره» یکی از استارتاپ‌های ارائه‌دهنده خدمات در ایران از جمله کسب‌وکارهایی بود که گزارش قابل توجهی درباره خسارت ناشی از قطع اینترنت ارائه داد. به گزارش روابط عمومی «آچاره»، این کسب‌وکار هر ساله با هدف توسعه بازار و افزایش حجم سفارش‌ها حرکت کرده و داده‌های عملکرد سال‌های گذشته نیز این مسیر رو به رشد را تأیید می‌کند. اما قطع کامل اینترنت در دی‌ماه ۱۴۰۴ این روند را ناگهان متوقف کرد.
بررسی داده‌های «آچاره» نشان می‌دهد، میزان سفارش‌های ثبت‌شده در ۱۹ دی‌ماه بازه حدود ۷۹ درصد کمتر از برآورد این پلتفرم از تقاضای مشتریان بوده است. هرچند به‌دلیل تنوع و انعطاف‌پذیری خدمات، آچاره توانست فعالیت خود را حفظ کند و از این شوک عبور کند، اما پس از پایان دوره قطعی، در نهایت فقط توانست به سطح عملکرد سال ۱۴۰۳ بازگردد؛ به بیان دیگر، یک سال رشد این کسب‌وکار عملاً از بین رفت.
شدیدترین ضربه، در روزهای ابتدایی قطعی وارد شد. تنها در ۱۹ و ۲۰ دی‌ماه ۱۴۰۴، تعداد سفارش‌های ثبت‌شده نسبت به انتظارات مبتنی بر رشد به ترتیب ۷۹ و ۵۹ درصد کاهش داشته است؛ عددی که عمق شوک ناشی از قطع اینترنت را به‌روشنی نشان می‌دهد.
این گزارش افزوده بود در سرویس‌های نظافت و پذیرایی که معمولاً در ماه‌های منتهی به سال نو بیشترین تقاضا را تجربه می‌کنند، میزان سفارش‌ها در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ بیش از ۳۲ درصد کاهش یافته است.
مقایسه آنچه در سال ۱۴۰۴ اتفاق افتاده با ۳ سال قبل از آن، می‌تواند دید بهتری نسبت به حجم خسارت وارد شده بدهد. علی‌رغم رشد سالانه حداقل ۲۰ درصدی این سرویس در سال‌های گذشته، رشد تقاضا در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۱ تنها ۱۵.۷ درصد بوده است. این در حالی است که رشد این سرویس از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۲ بیش از ۲۵ درصد و از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ بیش از ۳۷ درصد گزارش شده بود.
وضعیت در سرویس نصب و تعمیر لوازم خانگی، یکی دیگر از خدمات پرتقاضای آچاره در سه‌ماهه پایانی هر سال، حتی نگران‌کننده‌تر بود. داده‌ها نشان می‌دهد این سرویس در بازه ۲۱ روزه قطع اینترنت، نه‌تنها به اهداف رشد خود نرسید، بلکه نسبت به سال ۱۴۰۳ با افت حدود ۲۰ درصدی مواجه شد.
این اعداد فقط آمار نیستند. پشت هر سفارش ثبت‌نشده، یک متخصص خدماتی قرار دارد که آن روز کاری برایش تعریف نشد؛ فردی که بخش مهمی از درآمد ماهانه‌اش به همین اتصال آنلاین وابسته است.
کارشناسان تأکید دارند تجربه‌هایی مانند آنچه در دی‌ماه ۱۴۰۴ رخ داد نشان می‌دهد که اینترنت دیگر یک ابزار جانبی برای کسب‌وکارها نیست؛ زیرساخت اصلی اقتصاد دیجیتال است. قطع کامل آن، فقط فروش پلتفرم‌ها را کاهش نمی‌دهد، بلکه زنجیره‌ای از درآمد، اعتماد و امنیت شغلی را مختل می‌کند و فشار این نابه‌سامانی بیش از همه بر دوش مردم عادی و نیروی کار می‌افتد.
