در حالیکه قیمت اتومبیل در ایران طی هفتههای گذشته با افزایش قابل توجهی روبرو است، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی از سقوط قدرت خرید اکثر شهروندان و نامتناسب بودن قیمتها در بازار اتومبیل با توان مالی شهروندان خبر داده است.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارشی به مقایسه قیمت اتومبیل با قدرت خرید شهروندان پرداخته و تصویری از تبدیل شدن اتومبیل به کالایی دستنیافتنی برای غالب جمعیت کشور را ارائه کرده است.
در این گزارش آمده نزدیک به ۷۰ درصد ارزش بازار خودرو مربوط به خودروهای ۵۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومانی است و در مجموع حدود ۸۵ درصد تقاضای بازار در محدوده خودروهای زیر ۱/۵ میلیارد تومان قرار دارد. به بیان دیگر برخلاف تصویری که نمایشگاههای اتومبیل، تبلیغات مونتاژیها و ویترین کراساوورهای چینی نشان میدهند، اکثریت جامعه اساساً در آن بازار حضور ندارند.
دادههای مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد بیش از ۶۰ درصد بازار اتومبیل کشور به خودروهای کمتر از یک میلیارد تومان اختصاص دارد؛ اتومبیلهایی که تقریباً همگی تولید ایران خودرو و سایپا هستند. این یعنی با وجود افزایش شدید مونتاژ خودروهای چینی، همچنان ستون اصلی بازار روی دوش خودروهای داخلی ارزانتر قرار دارد؛ همان خودروهایی که سالهاست کیفیت، ایمنی و فناوری آنها محل انتقاد است، اما برای بخش بزرگی از جامعه هیچ جایگزین واقعی دیگری وجود ندارد.
گزارش مرکز پژوهشها نشان میدهد قیمت «کوییک» دندهای(غیراتوماتیک) از ۴۲۰ میلیون تومان به ۷۰۵ میلیون تومان رسیده است. «پژو پارس ELX» در اوایل اردیبهشت حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان قیمت داشت و قیمت «دنا» غیراتوماتیک به محدوده یک و نیم میلیارد تومان رسیده است.
این اعداد فقط نشانه گرانی اتومبیل نیستند بلکه یکی از جلوههای سقوط طبقه متوسط است که نشان میدهد این طبقه نیز دیگر فقط امکان خرید ارزانترین -و البته بیکیفیتترین- اتومبیلها در بازار اتومبیل ایران را دارند. برای نمونه اتومبیلی مانند «پژو پارس» که تا چند سال پیش انتخابی بسیار معمولی برای خانوادههای قشر متوسط بود، حالا با قیمتی عرضه میشود که بخش بزرگی از طبقه متوسط و حقوقبگیران توان خرید آن را ندارند و دستنیافتنی شده است.
در همین رابطه مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی توضیح داده بازار اتومبیل در ایران از بازاری برای «خرید مصرفی» به بازاری برای «حفظ سرمایه» تبدیل شده و همین مسئله باعث شده مصرفکننده واقعی روزبهروز عقبتر رانده شود.
مرکز پژوهشهای مجلس در بخش دیگری از این گزارش تأکید کرده که جهش قیمت اتومبیل در ایران از سال ۱۳۹۷ به بعد، همزمان با کاهش ارزش پول ملی و تورم عمومی شدت گرفته است. در چنین شرایطی، حذف اتومبیلهای ارزانقیمتی مانند «پراید»، «تیبا» و «سمند» بدون آنکه جایگزین اقتصادی واقعی برای آنها تعریف شود، شکاف میان درآمد مردم و قیمت خودرو را عمیقتر کرده است.
روزنامه «هممیهن» چاپ تهران نیز هفته گذشته با انتشار فهرستی از اتومبیلهای ساخت داخل کشور نشان داد قیمت این اتومبیلها از سوم اسفند تا ۲۲ اردیبهشت با افزایش زیادی روبرو شده است. بر اساس این گزارش اتومبیلهای ساخت کارخانههای اتومبیلسازی ایران از ابتدای جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی بین ۲۶ تا ۵۷ درصد افزایش قیمت را تجربه کردند.
قیمت اتومبیل «۲۰۷ پانوراما» با ۵۷ درصد افزایش از یک میلیارد و ۸۱۰ میلیون تومان به ۲ میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان رسیده است. قیمت اتومبیل «اطلس اتوماتیک» هم با ۴۸ درصد افزایش از یک میلیارد و ۳۵۰ میلیون تومان به دو میلیارد تومان رسیده است. «۲۰۷ تییو۵» با ۴۵ درصد، «ریرا» با ۴۴ درصد، «تارا» با ۴۳ درصد، «شاهین پلاس» با ۴۲ درصد و «ساینا» با ۴۰ درصد در ردیفهای بعدی افزایش قیمت قرار دارند. دیگر اتومبیلهای ساخت داخل نیز از ۲۶ تا ۳۹ درصد افزایش قیمت را طی ۸۰ روز تجربه کردند.
مانی حدادی، کارشناس صنعت اتومبیل، با اشاره به وضعیت بازار خودرو در روزهای اخیر، گفته «در حال حاضر اساساً معامله خاصی در بازار انجام نمیشود و افزایش قیمتهای نجومی که طی سه تا چهار روز اخیر دیده میشود، فاقد منطق اقتصادی است.
مانی حدادی با تأکید بر نقش فضای روانی و تنشهای منطقهای، این وضعیت را ناشی از «ترس از کمبود مواد اولیه در خطوط تولید به ویژه فولاد و محصولات پتروشیمی» دانست و افزود: «بخشی از این اتفاق ناشی از فضای جنگی و تورم انتظاری است که بر تمام بازارهای اقتصادی از جمله بازار خودرو سایه انداخته، اما دلیل اصلی را باید در قیمتگذاری دستوری سالهای گذشته پیدا کرد.»
این کارشناس خودرو تأکید کرده «اگر طی سالهای گذشته تصمیمسازان حوزه خودرو به نظرات کارشناسان در مورد قیمتگذاری دستوری، سرکوب قیمتها، واردات و تعرفهها توجه میکردند، امروز با چنین افزایش افسارگسیختهای مواجه نبودیم.»
او در ادامه با اشاره به رشد قیمتی ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومانی خودرویی مانند «پژو ۲۰۷» غیراتوماتیک در کمتر از سه روز، گفته «این اعداد و ارقام عمدتاً در فضای مجازی و سکوهای اینترنتی جابجا میشود و به ضرس قاطع میگویم که هیچ کدام از این قیمتها معاملاتی نیستند؛ این فقط جوسازی روانی و عددسازی توسط یک باند یا تیم خاص برای بهرهبرداری از فضای آشفته فعلی است.»
مانی حدادی با اشاره به فروش یکماهه بدون قرعهکشی «ایرانخودرو» و «سایپا» گفته «با وجود این عرضهها، بازار واکنشی نشان نداد که ثابت میکند معاملات واقعی در حال انجام نیست. این افزایش قیمتها تنها روی کاغذ است و فعالان بازار تلاش میکنند شاید ۳۰ تا ۴۰ درصد آن را محقق کنند، ولی در عمل خرید و فروشی با این ارقام انجام نمیشود.»
او در پایان با بیان اینکه فضای تنش و وضعیت جنگی منطقه را نمیتوان نادیده گرفت، گفت: «دولت به وضوح آرایش اقتصادی جدیدی در تخصیص ارز به خودرو در پیش گرفته که تأثیر خود را به زودی در بحث واردات خودرو و قطعات نشان خواهد داد، اما هیچ کدام از این عوامل توجیهکننده افزایش سرسامآور قیمتها در روزهای اخیر نیست.»
تحلیلگران بازار اتومبیل تأکید دارند اتومبیلهای مونتاژی و مدلهای جدیدتر بهدلیل وابستگی بیشتر به نرخ ارز و هزینههای واردات قطعات، حساسیت بالاتری نسبت به نوسانات اقتصادی دارند و همین موضوع باعث شده افزایش قیمت در این بخشها پرشتابتر باشد.
تحلیلگران همچنین میگویند بخشی از افزایش قیمتها ناشی از نگرانی نسبت به تبعات جنگ اخیر بر زنجیره تأمین صنعت خودرو باشد. آسیب به زیرساختهای کلیدی مانند فولاد و پتروشیمی، این تصور را در بازار تقویت کرده که هزینه تأمین قطعات در ماههای آینده افزایش خواهد یافت.
از سوی دیگر افزایش قیمت پرسرعت کالاهای ضروری از جمله موادغذایی، دارو و اجاره مسکن در دو ماه گذشته سبب شده افرادی که برای خرید اتومبیل برنامه داشتند، بودجه پسانداز شده برای خرید اتومبیل را به ناچار برای موارد ضروریتر هزینه کنند.
اینهمه در حالیست که صنعت اتومبیلسازی در ایران که پیش از انقلاب ۵۷ صنعتی پیشرو در منطقه به شمار میرفت پس از سالها انباشت بحرانهای پیدرپی به صنعتی رو به ورشکستگی تبدیل شده است. شرکت «ایران خودرو» بهعنوان بزرگترین شرکت اتومبیلسازی ایران در ششماهه نخست ۱۴۰۴ حدود ۱۳/۶ هزار میلیارد تومان زیان خالص ثبت کرده و زیان شرکت اتومبیلسازی «سایپا» در این مدت به ۲۵/۷ هزار میلیارد تومان رسیده است.
