فیروزه نوردستروم- در حالی که اخراج مهاجران غیرقانونی افغانستانی از ایران به کشورشان همچنان ادامه دارد، وزارت امور مهاجران حکومت سرپرست طالبان اعلام کرده که از ابتدای تیرماه امسال، بیش از ۹۴۶ هزار شهروند افغان از ایران، پاکستان و ترکیه به کشورشان بازگشتهاند.
در این میان، گزارشهایی از همکاری شماری از اتباع افغانستانی با نهادهای امنیتی و نظامی اسراییل در حملات منتشر شده است. اسکندر مؤمنی وزیر کشور جمهوری اسلامی با ادعای حضور دو میلیون مهاجر افغانستانی غیرقانونی در ایران تأکید کرده: «ایران ظرفیت پذیرش این همه مهمان را ندارد.» وی گفته: «فرصتهای شغلی گرفته شده و یارانه صرف اتباع میشود و انشاءالله برگردند و کشورشان را آباد کنند.»
به هر حال آمار دقیق و شفافی از شمار مهاجران قانونی و غیرقانونی افغانستانی ساکن ایران وجود ندارد و آمارهای ارائه شده از سوی برخی مقامات نیز متناقض هستند.
کیهان لندن برای بررسی بیشتر این موضوع، به سراغ چند مهاجر افغانستانی رفته و با آنها گفتگو کرده است.
عمر کمال یکی از شهروندان افغانستانی ساکن هرات است که میگوید دو هفته پیش، از مشهد اخراج و به افغانستان بازگردانده شده است.
به گفته او، مهاجرین افغان در مرز با پاسپورت و کارت و برگه سرشماری و برخی اسنادی که در دست دارند اخراج میشوند، سیمکارتهایشان را میبندند، وقتی شناسایی میشوند شکنجه میشوند، مردان جوان و مجرد بدون فامیل و تنها را اذیت و آزار میکنند، بهخصوص وقتی آنها را سر کار گیر میاندازند: «یک نفر از دوستانم را بردند و با کابل برق او را زده بودند، خیلی اذیت کرده و رد مرز کردند.»
او در ادامه توضیح می دهد: «برخلاف آنچه ادعا میکنند با سلام و صلوات ما را رد مرز نکردند؛ آنجا پر از مامور بود، فقط سیصد چهارصد متر ما را به نزدیک مرز بردند از ما یک تا یک و نیم میلیون پول با عنوان پول رانندگی گرفتند، دو سه بار از هر نفر پول میگرفتند، اذیت و آزار آنها خیلی زیاد بود.»
او ادامه میدهد: «این تحربهای بود که من با چشم خود دیدم، ناگفته نماند شکنجه آنها خیلی زیاد است، اذیت میکنند میزنند، بعد میفرستند به افغانستان، کسانی را هم که برگه سرشماری و اقامت در ایران دارند، دستگیر میکنند در حالیکه خانههایشان رها شده، فامیلشان آنجا مانده، همسر و فرزندانشان آنجا مانده، خودشان را رد مرز کردند؛ پولشان در ایران مانده، پول رهن خانه پیش صاحبخانه مانده، حقوق آنها که از صاحب کارشان میگرفتند چند ماه طلب داشتند، همه چیز مانده.»
در ادامه توحیدخان مهاجر افغانستانی ساکن کانادا به تجربه یکی از نزدیکان خود که در روزهای گذشته از ایران اخراج شده اشاره میکند و به کیهان لندن میگوید: «پسرعموی من در کارگاهی کار میکرد، صاحب کارش پولش را نداد گفت برو برات واریز میکنم، او هم گفت باشه، او هم مجبور بود به افغانستان آمد با مشکلات زیاد، یکبار به سر مرز آمد، پاسپورت داشت، از پاسپورتش ایراد گرفتند گفتند دوباره به مشهد برو در سیستم ثبت نشده، به مشهد رفت دوباره آمد، پاسپورتش را در جیبش گذاشتند و گفتند تو غیرقانونی به اینجا آمدی و او را رد مرز کردند.»
عمر کمال در ادامه میگوید: «دو سه میلیون از هر نفر پول میگیرند بجز بچههای زیر پنج سال، رانندهها هم از کارکنان سپاه پاسداران بودند در سر مرز از مهاجران پول میگرفتند، به خاطر سیصد چهارصد متر مسیر راه تا مرز، یک تا یک و نیم میلیون تومان میگرفتند، این مبلغ خیلی زیاد است، نمیگذاشتند پیاده این مسیر را بروند، میگفتند باید پول بدهی از اینجا رد بشوی یعنی بهانه میآوردند برای پول درآوردن، بعضیها داشتند، بعضیها که نداشتند اذیتشان میکردند، لت و کوب میکردند، بعد که در اتوبوس مینشستند از هر نفر دوباره صد هزار تومان میگرفتند تا از مرز ردشان میکردند به سمت افغانستان، یکی دو میلیون هم رانندهها میگرفتند.»
او اضافه میکند: «در مرز که آمدم یک راننده مرا گرفت و گفت تو باید با من بروی، من با او مشاجره لفظی کردم گفتم من با شما نمیروم راه و مسافت نزدیک است، میتوانم پیاده به مرز بروم، گفت نه تو باید با من بیایی، برو در آن کانکس بنشین، من مامورم؛ گفتم تو مامور نیستی تو رانندهای، تو اینجا آمدهای برای پول در آوردن، جیب مردم را خالی کنی، من به آن کانکس نرفتم، اما بعضیها را با زور بردند چون مجبور بودند و با خانواده بودند و از آنها پول گزاف میگرفتند. صدای کسی در نمیآید، کسی صدای ما را نمیشنود، ممنون که از ما حمایت میکنید و صدای ما را میشنوید.»
در ادامه یکی از کارکنان کمپ مهاجرین گمرک اسلام قلعه، واقع در نقطه صفر مرزی بین ایران و افغانستان به کیهان لندن میگوید: «این کمپ متعلق به یونیسف است و مخارج این کمپ از طریق کمکهای سازمان ملل، یونیسف، NRC و خیّرین و تجار افغانستان تامین میشود.»
او که میگوید در روز ۱۸ ساعت در این کمپ فعالیت دارد توضیح میدهد: «در این کمپ فعلا در حال توزیع غذا و مدیریت شیفت هستیم، گمرگ اسلام قلعه و نیمروز به صورت ۲۴ ساعته آماده پذیرایی، ترانسپورت، اسکان موقت و اسکان دائم مهاجرین است. البته ناگفته نماند که امارت اسلامی در دفاع و پذیرایی از مهاجرین سنگ تمام گذاشته است.»
به گفته وی، «مهاجران افغانستانی رد مرز شده بیشتر افرادی بودند که مثلا با ویزای سیاحتی سر کار بنایی بودند، با پاسپورت تجارت مشغول چاهکنی بودند یا با ویزای زیارتی دزدی و مواد فروشی میکردند، مدت ویزای مهاجران افغانستانی از ۳۰ تا ۹۰ روز بوده و در صورت تمدید تا سه دوره سه ماهه یعنی یکسال قابل تمدید بوده که بیشتر این افراد بعد از انقضای ویزایشان به صورت پنهانی در ایران مانده بودند. عدهای هم توسط شهروندان ایرانی لو داده شدند به خاطر اینکه صاحبخانهای نخواهد پول مهاجر را بابت رهن خانه بدهد زنگ میزند که او جاسوس است.»
او میگوید: «۸۰ درصد از این مهاجران، خود معرف هستند و از ترس گرفتار شدن داوطلبانه عودت میکنند.» او با اشاره به اینکه برخورد نیروهای مرزبانی افغانستان با مهاجران رفتاری شایسته است توضیح میدهد: «خانمها و دختران جوان با پوشش مانتو شلوار و موی بیرون زده داخل خاک افغانستان میشوند و طالبان اتفاقا برخورد خوبی با آنها دارند، رسیدگی میکنند، اسکان موقت میدهند، تیمار که شدند ترانسپورت رایگان دارند، خدمات پولی، غذایی، پوششی و خیراتی دارند، زمینه را طوری فراهم کردهاند که مهاجر مورد پذیرش صحیح قرار بگیرد و خاطره بدی از ورود به مرز نداشته باشد و همچنین برخورد بسیاری بدی دارند با کسانی که از بار یا خود مهاجر سوء استفاده کنند.»
به گفته وی، حتی توسط خود رئیس اداره گمرگ اسلام قلعه اعلام شده که برای انتقال بار، کرایه را به دلال ندهند: «بار را به داخل خاک ایران برسانید از داخل خاک ایران، زمینه را مساعد کردهایم که بار شما به صورت رایگان به شهر محل اقامت شما در افغانستان برسد، اعلام شده که هیچ پولی به کسی ندهید، از لحاظ آذوقه، آب معدنی، چای، شیر خشک، لوازم بهداشتی مادران، درمان و بخش هلال احمر همه امکانات فراهم شده و مهاجر در یک وضعیت خسته و ناهنجار که به داخل خاک افغانستان پا میگذارد تیمار میشود یعنی باور نمیکند که چنین برخورد مناسب، باز و گرمی از طالبان و مردم هرات ببیند.»
به گفته این مقام مسئول در گمرگ اسلام قلعه، «مردم هرات، همه روزه با ماشینهای شخصی، اتوبوس، خاور یا مزدا همه مهاجران را تقسیم میکنند و به هرات میبرند و از آنجا با اتوبوس به ولایتشان میرسانند، بسیاری از خانوادهها را به تکایا، مساجد و استادیومهای ورزشی میبرند تا حمام کنند، بتوانند لباس پاکیزه بپوشند و وضو و طهارت کنند، خدماتی که کل دنیا را شگفتزده کرده!»
او در ادامه توضیح میدهد: «در بدو ورود به آنها کارت مهاجرت، کارت درمانی و کارت تحصیلی برای فرزندان داده میشود و از هر لحاظ بیمه میشوند، برگههایی هم به آنها داده میشود که بعد از جابجایی کامل در شهر خودشان، مناطقی را مشخص میکنند و به هر خانواده زمین داده میشود، مبلغ دو هزار افغانی فعلا در بدو ورود به آنها داده میشود و طبق شنیده ها ۲۵ هزار افغانی موقعی که جابجا شدند به هر خانواده یا هر نفر داده میشود.»
او در پایان تاکید میکند: «همه روزه از اردوگاه کمپ، مهاجرین خارج شده از ایران را تخلیه میکنند و به کمپ مهاجران منتقل میکنند، در بدو ورود به خاک افغانستان، با روی گشاده و خوش، پذیرایی و تیمار میشوند، هر شب آنها را به صورت رایگان و با دست پر و شکم سیر با آسودگی خاطر به سمت ولایات خود منتقل میکنند.»
حتی دستور آمده که تا مهاجران به خانه و کاشانه خود برمیگردند به پوشش و حجاب کسی مزاحمت نکنند: «من روزانه داخل کمپ مهاجرین گمرک اسلام قلعه خانمهایی با آرایش غلیظ و مانتو کوتاه و موی عریان میبینم. هر مهاجر بیشتر از نیازش آب و غذا برایش مهیا شده و نیروهای امارت اسلامی اصلا مزاحمتی برایشان ندارند. کرایه بار رایگان کرایه خودش رایگان؛ با عزت و احترام خاصی به سمت ولایاتشان هدایت میشوند.»
