معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی میگوید که خشکسالی ۲۷ ساله در ایران و فشار مضاعف بر آبخوانها و ذخیرهگاههای آبی از علل اصلی بروز فرونشست در ایران است.
رضا شهبازی معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی گفته پژوهشگران از ۲۰ سال پیش بحران فرونشست زمین را به تصمیمگیران و سیاستگذاران کشور گوشزد کردهاند اما توجهی به این هشدارها نشده است.
او گفته در آن زمان سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور در مطالعات خود در زمینه فرونشست تهران در نقطهای با فرونشست ۳۶ سانتیمتری مواجه شد و آن را علنی کرد.
رضا شهبازی معتقد است این عدد در ادبیات باقی ماند و به نظر میرسد اعلام اعداد بزرگ درباره پدیده فرونشست زمین در آن زمان موجب شد که امروز مخاطب نسبت به این پدیده بیتفاوت باشد.
او گفته نخستین نقشه فرونشست زمین در ایران در دهه ۸۰ خورشیدی انجام شد و چندی پیش نیز پیمایش سوم انجام شده و قابل توجه اینکه همان استانهایی که در دهه ۸۰ صدرنشین فرونشست بودند در پیمایش سوم نیز همچنان صدرنشین هستند.
رضا شهبازی افزوده در اواسط دهه ۹۰ اولین نقشه احتمالی فرونشست زمین منتشر شد و در آن زمان استان اصفهان در معرض ریسک خطر قرار داشت و اکنون این ریسک به خطر واقعی فرونشست تبدیل شده است. در حالیکه از سالهای قبل محققان در اینباره تحقیق و نتیجه آن را اعلام کردند و در این زمینه سکوت نکردند.
معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی با اشاره به گسترش فرونشست زمین در محیطهای شهری گفته برای جبران فرونشست در محیطهای شهری کار زیادی نمیتوان کرد و باید امیدوار باشیم که گسترش فرونشست در کشور بیشتر از این میزان توسعه نیابد.
او در بخش دیگری از توضیحات درباره وضعیت فرونشست در ایران گفته در سال ۹۸ دو استان گلستان و لرستان در زیر آب بودند، ولی این سیل هیچ اثری روی آبخوانهای کشور نداشت و این پیام ناخوشایند را به ما میدهد که گویا پیوند هیدرولوژی میان سطح زمین و زیر سطح قطع شده است.
رضا شهبازی افزوده ما همواره به استان سیستان و بلوچستان به دلیل وجود هامون از جنبه خطر فرونشست خوشبین بودیم، ولی در مطالعات سال ۱۴۰۰ مشاهده کردیم که این استان در جایگاه چهارم فرونشست زمین در کشور قرار گرفته است.
معاون زمینشناسی سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی همچنین دلیل وقوع پدیده فرونشست در استان سیستان و بلوچستان را برداشت آب از پیرامون و بستر هامون عنوان کرده و گفته «کشور از سال ۷۷ تاکنون درگیر خشکسالی است و از آن زمان تاکنون فشار بر منابع آبی گسترش یافته، ضمن آنکه میزان تبخیر نیز بیشتر است.»
یکی دیگر از پیامدهای برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی و بیتوجهی مقامات جمهوری اسلامی به مدیریت آب در ایران، خشکی تالابها و دریاچهها و رودخانهها است. از جمله دریاچه ارومیه که به گفته کارشناسان این روزها آخرین روزهای حیات را تجربه میکند!
خبرگزاری «ایلنا» در گزارشی به بحران کمآبی در استان آذربایجان غربی پرداخته و نوشته بحران کمآبی در این استان فقط به زمینهای کشاورزی محدود نمیشود؛ خشک شدن تدریجی دریاچه ارومیه، یکی از بزرگترین دریاچههای شور جهان، زندگی کل استان را تحتالشعاع قرار داده است.
حسین کاظمی، فعال محیط زیست، در گفتگو با «ایلنا» هشدار داده که «خشک شدن کامل دریاچه، فقط از بین رفتن یک پهنه آبی نیست؛ بلکه آغاز زنجیرهای از مشکلات زیستمحیطی و اجتماعی است. گرد و غبار نمکی، مهاجرت اجباری روستاییان و نابودی اکوسیستم منطقه، بخشی از پیامدهای آن خواهد بود.»
مجید رستگاری، مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجانغربی نیز به «ایلنا» گفته طی یک سال گذشته و تا پایان تیرماه ۱۴۰۴، مقدار ۲۴۷ میلیون مترمکعب از ذخایر آبهای زیرزمینی نسبت به تیرماه ۱۴۰۳ کاسته شده است.
به گفته او، در بین آبخوانهای استان بیشترین کاهش مربوط به آبخوان میاندوآب با ۴۵ میلیون مترمکعب است. همچنین در دوره درازمدت یکهزار و ۳۶۹ میلیون مترمکعب از ذخایر آبهای زیرزمینی کاهش یافته که آبخوان خوی با کسری ۴۱۶ میلیون مترمکعبی بیشترین افت را داشته است.
بلای خشکسالی در آذربایجان غربی در دیگر استانهای کشور نیز در جریان است. آخرین آمارهای تکاندهنده درباره وضعیت فرونشست در ایران نشان میدهد بیش از ۸۰۰ شهر و ۱۶ کلانشهر در معرض خطر فرونشست زمین قرار دارند.
محمد آقامیری، رئیس کمیته عمران شورای اسلامی شهر تهران، هفته گذشته به خبرنگاران گفته بود «آمار فرونشست تهران محرمانه است و نمیتوانم آن را بیان کنم. همین قدر بدانید که این آمار وحشتناک است.»
رئیس کمیته عمران شورای اسلامی شهر تهران گفته بود که در منطقه ۱۸ شهرداری تهران که از نقاط اصلی روی آبخوان زیر شهر تهران به شمار میرود، برداشت بیرویه آب از سفره زیرزمینی به حدی بوده که این منطقه اکنون با ۲۰ سانتیمتر فرونشست مواجه شده است.
آمارها نشان میدهد بیشترین میزان فرونشست، به دشت بهرمان در استان کرمان با ۳۱ سانتیمتر و نیز یکی از مناطق تهران با حدود ۳۰ سانتیمتر مربوط میشود.
ذخایر آب چند سد مهم ایران «صفر» شد؛ بیش از ۸۰۰ شهر و ۱۶ کلانشهر ایران در معرض فرونشست زمین
در ایران بیش از ۸۵ درصد فرونشست زمین ناشی از برداشت بیرویه و غیرمنطقی از آبهای زیرزمینی است. مقامات جمهوری اسلامی از یکسو مدیریت منابع آبی را بیش از چهار دهه است که رها کردهاند و از سوی دیگر با تأکید بر خودکفایی در محصولات کشاورزی سبب به هدر رفتن منابع آبی شده اما سوءمدیریت در دیگر بخشهای حکومتداری سبب شده خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی نیز با مجموعهای از ابهامات روبرو باشد.
در این میان دولت تنها کاری که کرده اینست که جیرهبندی آب بخش خانگی و صنعتی را در دستور کار قرار داده و هیچ اقدام موثری برای مدیریت منابع آبی کشور و کاهش بحران انجام نمیدهد.
روزنامه «دنیای اقتصاد» در گزارشی با اشاره به عمیقتر شدن خشکسالی گستردهتر شدن پیامدهای آن هشدار داده «مسئله آب و فرونشست تنها یک چالش محیطزیستی نیست، بلکه مسالهای امنیتی، اجتماعی و اقتصادی است.»
این گزارش تأکید کرده «فرونشست میتواند شبکه حملونقل، خطوط انتقال انرژی و حتی سکونتگاههای انسانی را به خطر بیندازد. هزینههای بازسازی و جبران خسارت بهمراتب بیشتر از هزینه پیشگیری خواهد بود. از اینرو عقلانیت حکم میکند که هرچه زودتر به جای تداوم سیاستهای گذشته، تصمیمهای دشوار اما ضروری برای کاهش سطح زیرکشت و مدیریت منابع آب گرفته شود.»
