هدى رؤوف (ایندیپندنت عربی) – محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه پیشین جمهوری اسلامی ایران در ماه اکتبر گفت که روسیه از دستیابی تهران و غرب به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) استقبال نکرده و تلاش کرده بود تا مانع از تحقق آن شود. به گفته او، وزیر خارجه روسیه همچنین با لغو ممنوعیت فروش تسلیحات رژیم ایران مخالف بود و مسکو در قبال ایران دو خط قرمز دارد: نخست اینکه جمهوری اسلامی نباید روابطی آرام و صلحآمیز با جهان داشته باشد، و دوم اینکه نباید وارد رویارویی مستقیم با جهان شود.
ظریف تأکید کرد که روسیه میداند اگر توافقی میان [رژیم] ایران و غرب حاصل شود، روابط آن با جهان عادیتر خواهد شد، و این مسئله به زیان منافع روسیه است. او افزود، روسیه بود که خبر سفر قاسم سلیمانی به مسکو را افشا کرد؛ سفری که برای ترغیب روسیه به مداخله نظامی در حمایت از بشار اسد انجام شد. همچنین این روسیه بود که خبر ارسال پهپادهای ایرانی به روسیه برای استفاده در جنگ اوکراین را درز داد؛ اقدامی که موجب شد واشنگتن و کشورهای اروپایی موضعی سختتر و قاطعتر در برابر ایران اتخاذ کنند.
به گفته و تحلیل ظریف، روسیه خواهان ایران باز و دارای روابط گسترده با غرب نیست، بلکه استراتژی مسکو بر این استوار است که تهران از غرب فاصله داشته باشد، اما بدون ورود به جنگی بزرگ با قدرتهای غربی.
زمانی که رژیم ایران در دوره ریاست جمهوری جو بایدن وارد مذاکرات برای احیای برجام شد و اخبار نزدیکی توافق منتشر گردید، گزارشهایی درباره ارسال پهپادهای ایرانی به روسیه منتشر شد که موجب تنش در روابط تهران با واشنگتن و تروئیکای اروپایی گردید. پس از آن، بایدن اعلام کرد که پرونده هستهای ایران در دستور کار دولت وی قرار ندارد.
روسیه با جمهوری اسلامی ایران به عنوان بخشی از پروژه استراتژیک خود برای به چالش کشیدن قدرت واشنگتن برخورد کرده است. با این حال، این پرسش باقی است که آیا مسکو در پی مانعتراشی در روند احیای برجام بوده است؟ شاید پاسخ در سخنان ظریف نهفته باشد. اما این بدان معنا نیست که جمهوری اسلامی از شراکت خود با روسیه دست خواهد کشید؛ چرا که نیاز تهران به روابط با روسیه و چین به ویژه پس از بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد افزایش یافته است.
موضع روسیه از آن جهت اهمیت دارد که مسکو و پکن به عنوان دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل اعلام کردهاند که در اجرای نظارت بر پایبندی کشورها به تحریمهای شورای امنیت علیه ایران شرکت نخواهند کرد، زیرا به گفته آنها فعال ساختن «مکانیسم ماشه» (Snapback) غیرقانونی است. از دید رژیم ایران، این موضع موجب میشود ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه نتوانند بطور سختگیرانه بر اجرای تحریمها نظارت کنند.
بر این اساس، انتظار میرود که تحریمها بطور کامل و جهانی اجرا نشوند. همانگونه که واشنگتن و تروئیکای اروپایی پیشبینی کردهاند، رژیم ایران بر ایجاد شکاف میان اعضای دائم شورای امنیت در موضوع اجرای تحریمها حساب باز کرده است. به عبارت دیگر، جهان در موضوع تحریمهای شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی به دو بخش تقسیم میشود.
در همین حال، رژیم ایران خود را یکی از بازیگران اصلی در شکلگیری نظم جهانی جدید میپندارد؛ نظمی چندقطبی و مبتنی بر ائتلافهای منطقهای که در مراحل مختلف در حال شکل گرفتن است. بر همین اساس، تهران مواضع چین و روسیه را در قبال مکانیسم ماشه و تحریمهای شورای امنیت رصد میکند. یکی از مهمترین نتایج مخالفت چین و روسیه با فعالسازی مکانیسم ماشه و تأکید آنها بر رد تحریمهای شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی، به چالش کشیدن ساختار و نهادهای نظام آمریکایی است. آنها با استناد به غیرقانونی بودن این مکانیسم، مشروعیت نهادهای وابسته به نظم غربی را رد کرده و عملاً عملکرد این نهادها را به چالش کشیدهاند. از دید رژیم ایران، این موضع نشاندهنده جایگاه ویژهاش در نظم بینالمللی در حال ظهور است.
با این حال، با وجود موضع روسیه که ظریف آن را بیان کرد و چندان جدید نیست، هنوز جریانی در ایران وجود دارد که خواهان بازنگری در شراکت با روسیه است. شاید جواد ظریف نماینده همین جریان باشد؛ جریانی که به شدت خواستار گشودن درهای کشور به سوی غرب و ادامه مذاکرات برای ادغام جمهوری اسلامی در جامعه بینالمللی است. از همین رو، او در سخنانش درباره احتمال طرح موضوع موشکهای ایران در مذاکرات آینده گفت: «موشکها مهماند، اما مهمتر از آن زندگی مردم است.»
او تأکید کرد که باید انعطاف نشان داد تا به توافقی دست یافت که تحریمها را لغو کرده و روابط طبیعی میان ایران و غرب را پایهگذاری کند نه تکیه صرف بر شراکت با روسیه به عنوان جایگزین.
*منبع: ایندیپندنت عربی
*نویسنده: هدى رؤوف
*ترجمه و تنظیم از کیهان لندن
