پیام اخوان، حقوقدان ایرانی-کانادایی و استاد دانشگاه و دادستان پیشین دادگاههای بینالمللی، در نشست اضطراری روز گذشته شورای حقوق بشر سازمان ملل که درباره «وخامت وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران» برگزار شد بهعنوان نماینده جامعه مدنی ایران سخنرانی کرد. او گفت «رنج و اندوه مشترک، ما را بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر نزدیک کرده و حس عمیقتری از انسانیت مشترک پدید آورده است. این رنجها اراده ما را برای پایان دادن به این کابوس استوارتر کرده است. مانند نیاکانمان ایمان داریم که در نهایت، نور بر تاریکی پیروز خواهد شد.»
نشست اضطراری شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد روز جمعه سوم بهمنماه ۱۴۰۴ در ژنو برگزار و نتیجه آن صدور قطعنامهای علیه جمهوری اسلامی بهعلت نقض گسترده حقوق بشر با سرکوب مسلحانه شهروندان معترض و بازداشت معترضان و قطع سراسری اینترنت به عنوان ابزار سرکوب در دیماه ۴۰۴ شد.
در این نشست پیام اخوان، حقوقدان ایرانی-کانادایی و استاد دانشگاه و دادستان پیشین دادگاههای بینالمللی، بهعنوان نماینده جامعه مدنی ایران سخنرانی کرد. او در این سخنرانی با اشاره به سرکوب بیسابقه و وحشیانه معترضان از سوی جمهوری اسلامی ابزار امیدواری کرد که ایران بهزودی شاهد برگزاری دادگاهی شبیه دادگاه نورنبرگ برای محاکمه مقامات جمهوری اسلامی به اتهام نقض حقوق بشر باشد. پیام اخوان همچنین پایان کابوس جمهوری اسلامی و پیروزی نور بر تاریکی را با حمایت جهانی ممکن دانست و خواستار آن شد شورای امنیت سازمان ملل برای ارجاع پرونده نقض حقوق بشر از سوی جمهوری اسلامی به دیوان کیفری بینالمللی تحت فصل هفتم اقدام کند.
دادگاههای نورنبرگ پس از پایان جنگ جهانی دوم بهعنوان محاکم بینالمللی آئین دادرسی کیفری برای محاکمه رهبران آلمان نازی برگزار شدند. هدف اصلی این دادگاهها رسیدگی به جنایتهای جنگی، جنایت علیه بشریت و نسلکشی بود. مقامات آلمان نازی بهصورت شخصی در برابر حقوق بینالملل پاسخگو شدند و اصل «دستور مافوق» بهعنوان دفاع مورد پذیرش قرار نگرفت.
پیام اخوان در سخنرانی خود که با استقبال ایرانیان در شبکههای اجتماعی روبرو شده با بیان اینکه «مردم ایران در کابوسی هولناک زندگی میکنند» گفت «اجازه دهید داستان خانوادهای را بازگو کنم که سه روز تمام در جستوجوی پسرشان بودند. او از خانه بیرون رفته بود تا در خیابانهای تهران اعتراض کند، اما هرگز بازنگشت. در حالی که از نگرانی میسوختند، والدینش ابتدا بیمارستانها را جستوجو کردند؛ همانجا که بسیاری از مجروحان ربوده و کشته شدهاند. وقتی نتیجهای نیافتند، به سردخانه «کهریزک» رفتند. آنها میان انبوهی از پیکرهایی به جستوجوی فرزندشان پرداختند که در کیسههای پلاستیکی سیاه، با آثار گلوله و بدون هیچ حرمت و تشریفاتی، همچون تودهای زباله روی زمین رها شده بودند. خانوادههای داغداری که میخواهند پکر عزیزان کشته شدهشان را تحویل بگیرند، ناچارند مبالغی گزاف برای «هزینه گلولههایی» بپردازند که فرزندانشان را با آن کشتهاند. برخی دیگر هم مجبور به امضای اعترافاتی میشوند که قاتلان خیالی و «تروریستها» را مسئول مرگ فرزندانشان معرفی میکند.»
پیام اخوان در ادامه گفت «امید و وحشت در هم تنیده بود وقتی پدر و مادر، کیسههای سیاه را یکییکی باز میکردند. جستوجویشان بیهوده نبود: آنها پسرشان را زنده پیدا کردند. او به شکلی معجزهآسا از زخمهای شدید گلوله جان سالم به در برده بود و سه روز تمام بیحرکت در کیسهی جسد دراز کشیده و خود را مرده وانمود کرده بود تا با شلیک «تیر خلاص» اعدام نشود. تصور کنید چه موجی از آرامش و رهایی بر دل پدر و مادر نشسته باشد. اما برای اکثریت مردم، چنین معجزهای رخ نمیدهد. جستوجو با اندوهی ویرانکننده پایان مییابد.»
پیام اخوان در ادامه با یادآوری اینکه «اینها صحنههایی جهنمی است که امروز بیشمار ایرانیان با آن روبهرو هستند» تأکید کرد «حتی در مقایسه با پرونده سراسر خونآلود جمهوری اسلامی که بارها توسط سازمان ملل مستند شده، وحشیگری روزهای اخیر بیسابقه است. مقامها ابتدا اعلام کردند پنج هزار نفر کشته شدهاند، اما دو روز پیش این رقم را به سه هزار نفر کاهش دادند. این یک تخمین فاحشاً نادرست است. پنج روز پیش، گزارش پزشکان داخل ایران رقم قربانیان را ۱۶هزار و ۵۰۰ نفر و شمار مجروحان را ۳۳۰ هزار نفر اعلام کرد. این رقم هر روز افزایش مییابد، چون کشتار همچنان ادامه دارد. شاید به دلیل قطع اینترنت، نتوانیم تعداد دقیق قربانیان را بدانیم، اما با هر برآورد معقولی، این بدترین کشتار جمعی در تاریخ معاصر ایران است. کشور زیبای ما به گورستانی بدل شده که امیدهای جوانانمان در آن دفن شده است.»
پیام اخوان افزود «من کار خود را در سال ۱۹۹۳، اینجا در ژنو، بهعنوان افسر حقوق بشر سازمان ملل و در میانه جنگ یوگسلاوی سابق آغاز کردم. سپس بهعنوان دادستان در دیوان کیفری بینالمللی لاهه خدمت کردم. من در تدوین کیفرخواست مربوط به نسلکشی سربرنیتسا نقش داشتم؛ جنایتی که در ژوئیه ۱۹۹۵ حدود ۸ هزار مسلمان بوسنیایی در آن قتلعام شدند. در مقایسه، در ایران حداقل دو برابر این تعداد در نصف آن زمان کشته شدهاند. این یک «نابودی سیستماتیک» است. و برخلاف بوسنی، در ایران هیچ جنگی میان نیروهای نظامی در کار نیست؛ تنها جنگی است یکطرفه، از سوی جمهوری اسلامی علیه جوانان بیسلاحی که برای آیندهای بهتر فریاد میزنند.
او خطاب به رئیس شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد گفت «مردم ایران چشمبهراه عدالت از سوی این شورا هستند. ضروری است که «هیأت مستقل حقیقتیاب بینالمللی» منابع کافی برای انجام مأموریت تحقیقاتی خود داشته باشد تا حجم عظیم شواهد را گردآوری و حفظ کند و زمینه پاسخگویی را فراهم آورد.»
و افزود «جمهوری اسلامی البته عضو «اساسنامه رم» و دیوان کیفری بینالمللی نیست. باید از شورای امنیت خواسته شود که یک ارجاع فصل هفتم انجام دهد؛ حتی اگر به دلیل سیاستورزیهای بدبینانه، احتمال آن اندک باشد. با این حال، ما امیدواریم روزی نهچندان دور، در ایرانِ دموکراتیک آینده، مسئولان اصلی این جنایت علیه بشریت در برابر دادگاهی مستقل و بیطرف محاکمه شوند. تردیدی نداریم که ایران نیز روزی «نورمبرگ» خود را خواهد داشت.»
این حقوقدان برجسته بینالمللی با تأکید بر اینکه ادعای «توطئه خارجی» درباره اعتراضات شهروندان ایرانی که از سوی جمهوری اسلامی مطرح شده توهینی است بزرگ به یاد و خاطره کسانی است که جانشان را برای آزادی فدا کردهاند گفت «مردم ایران وارث تمدنی کهن و غنی هستند؛ میراث کوروش بزرگ، بنیانگذار نخستین منشور حقوق بشر از ۲۵۰۰ سال پیش، و خط میخی استوانهای که امروز در موزه بریتانیا نگهداری میشود. میراث سعدی شیرازی؛ شاعری که کلمات او سردر سازمان ملل در نیویورک را میآراید: بنیآدم اعضای یک پیکرند، که در آفرینش ز یک گوهرند.»
پیام اخوان همچنین افزود «رنج و اندوه مشترک، ما را بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر نزدیک کرده و حس عمیقتری از انسانیت مشترک پدید آورده است. این رنجها اراده ما را برای پایان دادن به این کابوس استوارتر کرده است. مانند نیاکانمان ایمان داریم که در نهایت، نور بر تاریکی پیروز خواهد شد. روزی خواهد رسید که در خیابانها برقصیم و آزادی خود را جشن بگیریم—و آن روز، کسانی را که در لحظه نیاز کنارمان ایستادند، فراموش نخواهیم کرد.»
در این نشست همچنین مای ساتو گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد برای ایران در نشست روز گذشته شورای حقوق بشر سازمان ملل با ارائه گزارشی درباره سرکوب حکومتی شهروندان معترض در ایران تأکید کرد «مردم ایران شجاعتی کمنظیر در ایستادن در مقابل قدرت و بیان حقیقت از خود نشان دادهاند؛ اکنون این جامعه بینالمللی است که باید با فوریت و تعهدی درخورِ این وضعیت، واکنش نشان دهد.»
همچنین فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، نیز با اشاره به کشته شدن هزاران تن از جمله کودکان و زنان در سرکوب مسلحانه و بیرحمانه معترضان از سوی جمهوری اسلامی گفت ویدئوهای موجود اجساد فراوانی را در سردخانهها نشان میدهد که اغلب با اصابت گلوله به سر و سینه جان باختهاند. .
کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد با اشاره به اینکه «سرکوب خونین از ۸ ژانویه ۲۰۲۶(۱۸ دی ۱۴۰۴) به بعد، با استفاده گسترده از مهمات جنگی علیه معترضان شدت گرفت» گفت «سرکوب خشونتآمیز مردم ایران هیچیک از مشکلات این کشور را حل نمیکند، برعکس، شرایط نقضهای بیشتر، بیثباتی و خونریزی را ایجاد میکند».
همزمان با برگزاری این نشست، سازمان عفو بینالملل نیز در بیانیهای نوشت که از۱۸ دیماه تا کنون مقامات جمهوری اسلامی برای درهمشکستن خیزش مردمیِ خواهان پایاندادن به حاکمیت سرکوبگرشان، در مقیاسی بیسابقه دست به کشتارهای گسترده و غیرقانونی زدند، و یک سرکوب هماهنگ و نظامی را برای جلوگیری از تداوم اعتراضات و پنهانسازی جنایات خود به راه انداختهاند.
سازمان عفو بینالملل تأکید کرده که سرکوب سراسری شامل تداوم قطع کامل اینترنت، استقرار گشتهای امنیتیِ بهشدت مسلح، اعمال منع رفتوآمد شبانه و جلوگیری از هرگونه تجمع بوده است.
در نهایت در این نشست قطعنامهای با رأی مثبت ۲۵ کشور در مقابل هفت رأی منفی به تصویب رسید. براساس همین قطعنامه مأموریت هیات حقیقتیاب سازمان ملل به مدت دو سال و ماموریت گزارشگر ویژه را به مدت یک سال دیگر تمدید شد.
در این قطعنامه تأکید شد که هزاران معترض مسالمتجو، از جمله زنان و کودکان کشته و زخمی و شمار زیادی از شهروندان نیز بازداشت شدند.
در متن قطعنامه، بر حقوق غیرقابل سلب شهروندان از جمله حق حیات، آزادی، امنیت شخصی، آزادی بیان، آزادی تجمع و تشکل و آزادی عقیده و مذهب، حتی در فضای آنلاین، تاکید شد.
