تورم موادغذایی در دیماه امسال رکورد زده است بطوریکه در دی امسال نسبت به دی سال گذشته قیمت مواد خوراکی بهطور میانگین ۹۰ درصد افزایش یافته است. کارشناسان معتقدند اثرات تورمی افزایش قیمت ارز در هفتههای گذشته و حذف ارز ترجیحی بر بازار موادغذایی، سبب افزایش بیش از پیش قیمتها در هفتههای آینده خواهد شد.
دولت مسعود پزشکیان در ابتدای دی ماه ارز ترجیحی مرتبط با مواد خوراکی را حذف کرد و تحلیلگران معتقدند یکی از دلائل افزایش قیمت موادغذایی در دی ماه همین موضوع بوده است. در این ماه تورم مواد خوراکی در یک سال ۹۰ درصد بوده و تورم ماهانه گروه خوراکی و آشامیدنیها رقم بیسابقه ۱۳/۷ درصد اعلام شد.
بسیاری از کارشناسان حذف ارز ترجیحی را اقدامی بیموقع ارزیابی میکنند که آسیب زیادی به معیشت خانوارها وارد کرده است. همچنین شماری از تحلیلگران افزایش قیمتها در پی حذف ارز ترجیحی را یکی از عوامل بروز اعتراضات سراسری دی۴۰۴ ارزیابی میکنند.
آلبرت بغزیان اقتصاددان در گفتوگو با وبسایت «اقتصاد ۲۴» در انتقاد از نحوه اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی گفته «تصمیم دولت مبنی بر حذف ارز ترجیحی نامناسبترین تصمیمی بود که در بدترین زمان گرفته شد.»
این اقتصاددان به وضعیت بحرانی اقتصاد ناشی از تحریمها اشاره کرد و گفته «از طرفی نرخ ارز به دلیل مشکلات تحریمی و بازنگشتن ارز از سوی تراستیها افزایش پیدا کرده بود و از طرف دیگر حتی این افزایش قیمت هنوز خود را به قیمت ارزاقی مانند حبوبات و برنج نرسانده بود.»
آلبرت بغزیان معتقد است که دولت باید لااقل با افزایش تدریجی نرخ ارز ترجیحی به سمت سیاست حذف آن قدم میگذاشت؛ چرا که حذف یکباره آن شوک شدیدی به طبقات پایین جامعه وارد آورد و جامعه به لحاظ درآمدی فرصتی برای هماهنگ شدن با آن نداشت.
به عقیده این اقتصاددان «وقتی کشور دچار مشکلاتی، چون ناترازی بانکها و تحریمهای مضاعف ناشی از اجرای مکانیسم ماشه است، اصلا زمان مناسبی نبود که به دهکهای پایین جامعه یک فشار جدید بیافزاییم. در چنین شرایطی معلوم است که مردم معترض میشوند. دولت باید صبر میکرد تا دست کم در شرایط عادی این سیاست را اجرایی کند.»
به گفته این تحلیلگر اقتصادی، درحال حاضر که دولت تصمیم به پرداخت یارانه به مردم گرفته است، میداند که این یارانه جبران افزایش قیمتها طی روزها و ماههای آتی را نخواهد کرد. همان یک شانه تخم مرغ کل یارانه را میبلعد.
کامران ندری، اقتصاددان نیز با انتقاد از عملکرد تیم اقتصادی دولت پزشکیان در حذف ارز ترجیحی گفته «شرایطی که جامعه، ملتهب و بازار ارز دچار نوسانات شدید قیمتی است، حذف ارز ترجیحی آن هم به صورت دفعی، یکباره و شتابزده، کار مدبرانهای نبود.»
او با بیان اینکه «برای اعمال سیاستهای ارزی، جامعه باید از نظر اجتماعی در آرامش و سکون قرار داشته باشد و التهابات بازار ارز فروکش کند» گفته «هیچ اضطرار و توجیهی در اقتصاد مبنی بر اینکه دولت بخواهد به این سرعت و به یکباره، این شوک را به اقتصاد ملتهب و به جامعه معترض و نگران نسبت به آینده وارد کند، وجود نداشت.»
افزایش تورم در سالهای گذشته بهطور مستقیم بر سفره خانوارها اثرگذاشته است؛ نه تنها مصرف مواد مغذی کاهش یافته بلکه بسیاری از خانوارها به مصرف مواد خوراکی ارزانتر روی آوردهاند.
دادههای بانک مرکزی نیز بیانگر کاهش مصرف موادغذایی در پی افزایش قیمتها است. بر اساس گزارش بانک مرکزی در سال ۱۴۰۳ نسبت به ۱۳۹۴، مصرف گوشت قرمز ۲۰ درصد و گوشت آبزیان ۲۷ درصد کاهش یافته، در حالی که مصرف گوشت طیور ۲۸ درصد و تخممرغ ۴۴ درصد افزایش داشته است.
این گزارش افزوده مصرف گوشت قرمز از ۴۰ به ۳۲ کیلوگرم و آبزیان از ۱۱ به ۸ کیلوگرم کاهش یافته، اما مصرف گوشت طیور از ۹۰ به ۱۱۵ کیلوگرم و تخممرغ از ۳۶ به ۵۲ کیلوگرم افزایش یافته است.
همچنین مصرف شیر ۲۰ درصد و ماست ۶ درصد کاهش داشته، در حالی که پنیر بیشترین رشد مصرف را ثبت کرده است.
در چنین شرایطی خانوارهای حقوقبگیر با بحرانی جدی در رابطه با تأمین هزینههای ضروری زندگی از جمله مسکن و خوراک روبرو هستند. فعالان کارگری و بازنشستگان معتقدند دولت با حذف ارز ترجیحی موج بلندی از گرانی را ایجاد کرده اما یارانهای بیارزش را به عنوان راهکار جبران فشار مالی تحمیل شده به خانوار ارائه کرده که در عمل بیاثر و بیفایده است.
اکبر شوکت، فعال کارگری، در گفتگو با «ایلنا» با اشاره به تبعات اقتصادی افزایش نرخ دلار، حذف ارز ترجیحی و پرداخت یارانه یک میلیون تومانی گفته «اعتراضات اولیه از بازار تهران و بهدلیل نوسانات شدید نرخ ارز آغاز شد.»
این فعال کارگری با اشاره به افزایش شدید هزینههای زندگی گفت: «اگر سبد معیشت خانوار را با شش ماه قبل مقایسه کنیم، بهراحتی میتوان افزایش حداقل ۵۰ درصدی را مشاهده کرد که عددی بسیار نگرانکننده است. برخی اقلام، بهویژه کالاهای پروتئینی مانند گوشت قرمز، از ابتدای سال تاکنون افزایش قیمتی بین ۲۰۰ تا حتی ۳۰۰ درصد داشتهاند!»
اکبر شوکت تأکید کرده «در حالی که قیمتها چند برابر شده، یک میلیون تومان کمک معیشتی عملاً تأثیری در زندگی مردم ندارد و بیشتر شبیه پاککردن صورت مسئله است» و افزوده «ابتدای سال قیمت هر کیلو دام زنده حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان بود، اما اکنون به حدود ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. قیمت گوشت گوساله نیز از حدود ۵۰۰ هزار تومان به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافته، یعنی تنها در یک قلم، یک میلیون تومان افزایش قیمت داشتهایم. با این وضع نرخ سبد معیشت را هر جور هم حساب کنند فکر نمیکنم زیر ۷۰ میلیون تومان در بیاید و مشخص نیست دستمزد کارگران برای سال ۱۴۰۵ را چگونه میخواهند تعیین کنند؟!»
این فعال کارگری با اشاره به اینکه افزایش قیمتها بهطور مستقیم باعث کاهش شدید سرانه مصرف شده است گفته قدرت خرید اقشار ضعیف بهشدت و بهصورت فوقالعاده وحشتناک کاهش پیدا کرده است. ما این موضوع را بهصورت میدانی و روزمره مشاهده میکنیم. با این حجم از افزایش قیمتها، طبیعی است که تقاضا بهشدت افت کند، چون مردم دیگر توان خرید این کالاها را ندارند.
