ساختار درمانی ایران در حالی با کمبود ۱۰۰ هزار پرستار روبروست که در سالهای گذشته «ترک شغل» پرستارانی که اغلب آنها استخدام رسمی در وزارت بهداشت بودهاند به پدیدهای رایج و هشدارآمیز برای ساختار درمان ایران تبدیل شده است. حقوق ناچیز، تبعیض شغلی، و شرایط دشوار کار و تحمیل اضافهکاری و شیفتهای طولانی از مهمترین دلائل ترک شغل پرستاران عنوان میشود.
بر اساس اعلام معاون پرستاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طی سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۸۰۰ پرستار ترک شغل کرده، ۸۰۰ نفر استعفا دادند و ۳۸۰ پرستار نیز از کشور مهاجرت کردند.
درباره آمار ارائه شده از سوی وزارت بهداشت درباره مهاجرت پرستاران تردیدهایی مطرح شده است. فعالان صنفی بخش پرستاری معتقدند پرستاران برای استخدام در بخش درمان برخی کشورها نیازمند دریافت یک گواهی حسن سابقه بینالمللی با عنوان گود استندینگ (Good Standing) هستند. مبنای وزارت بهداشت برای مهاجرت پرستاران تعداد صدور این مجوز است در حالیکه برخی پرستاران جذب ساختار درمانی کشورهایی میشوند که نیاز به این مجوز ندارد یا اساس پس از مهاجرت به شغل پرستاری نمیپردازند. فعالان صنفی شمار مهاجرت پرستاران را خیلی بیشتر از آمار ارائه شده از سوی وزارت بهداشت ارزیابی میکنند.
نکته قابل توجه دیگر اینست که پرستارانی که از ساختار درمان ایران جدا میشوند اغلب پرستارانی دارای استخدام رسمی و سابقه بالای کار هستند. جایگزین کردن نیروهای جدید با این نیروهای متخصص و دارای مهارت نیازمند صرف زمان و هزینه است.
در همین رابطه احمد نجاتیان رئیس سازمان نظام پرستاری کشور روز چهارشنبه ۲۷ خردادماه ۱۴۰۵ در گفتگو با خبرگزاری «ایلنا» گفته «تقریباً اکثر پرستاران ترک شغل کرده، پرستارانیاند که دارای رابطه استخدامی رسمی بودهاند. این بدین معنا است که پرستاران رسمی و معتبر وزارت بهداشت که اکنون در حال خروج از حرفه خود هستند، قبلاً برای مهاجرت اقدام میکردند، اما اکنون ترجیح میدهند که در کشور بیکار بمانند یا به مشاغل دیگری غیر از پرستاری مشغول شوند. این وضعیت نشانه خوبی در حوزه نظام سلامت نیست. به عبارت دیگر، نشاندهنده این است که شرایط کاری ما نامناسب است و پرداختها نیز رضایتبخش نیست.»
احمد نجاتیان افزوده «فردی که تحصیلات دانشگاهی دارد و سالها به دنبال شغل بوده، امروز ترجیح میدهد که در خانه بماند و در بیمارستان کار نکند. گاهی اوقات، حقوق و مزایای پایین به گونهای است که فرد اگر کار نکند، از نظر اقتصادی برایش به صرفهتر خواهد بود.»
اسماعیل شریعتی فعال صنفی پرستاری نیز به تازگی با اشاره به خروج سالانه ۳ هزار پرستار از نظام سلامت، این روند را نشانه بحران ساختاری در مدیریت منابع انسانی، ضعف سیاستهای نگهداشت و نابرابری در نظام پرداخت دانست و خواستار بازنگری جدی در جایگاه معاونت پرستاری و اصلاح شرایط کاری پرستاران شد.
اسماعیل شریعتی در گفتگو با خبرگزاری «رکنا» گفته خروج حدود ۳۰۰۰ پرستار در سال گذشته از چرخه خدمت، شامل مواردی مانند ترک شغل، استعفا و مهاجرت، بار دیگر نشان میدهد نظام سلامت با یک بحران جدی در حوزه منابع انسانی پرستاری مواجه است؛ بحرانی که اینبار از زبان معاون پرستاری وزارت بهداشت بهعنوان متولی بخشی این حوزه اعلام شده
این فعال صنفی افزوده «این واقعیت زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که معاونت پرستاری، بهعنوان نهاد مسئول در سیاستگذاری، برنامهریزی و ساماندهی نیروی پرستاری، خود گزارشدهنده میزان بالای خروج نیرو از سیستم است. از منظر حکمرانی سلامت، چنین وضعیتی میتواند نشانهای از ضعف در طراحی، اجرا و پایش سیاستهای نگهداشت نیروی انسانی تلقی شود.»
اسماعیل شریعتی تأکید کرده که «در کنار این موضوع، برآوردهای اقتصادی نشان میدهد هزینه تربیت هر پرستار حدود ۴ میلیارد تومان است؛ بنابراین خروج سالانه هزاران نیروی آموزشدیده، صرفاً یک آمار اداری نیست، بلکه به معنای اتلاف گسترده سرمایه انسانی و مالی در یکی از حساسترین بخشهای نظام سلامت است. با این حال، مسئله تنها در سطح «کمبود نیرو» خلاصه نمیشود. آنچه در بطن این روند قابل مشاهده است، مجموعهای از چالشهای ساختاری شامل ضعف در سیاستگذاری منابع انسانی، ناهماهنگی میان مسئولیت و اختیارات معاونت پرستاری و نبود سازوکارهای موثر برای نگهداشت نیروی انسانی است.»
او همچنین گفته «در این میان، پرستاران بهعنوان ستون اصلی ارائه خدمات درمانی، تحت فشارهای چندلایه قرار دارند؛ از جمله فشار کاری بالا، نابرابری در نظام پرداخت، و نبود مشوقهای حرفهای و معیشتی. مجموعه این عوامل به شکل مستقیم در افزایش ترک شغل، استعفا و مهاجرت نقش داشتهاند.»
