روز جهانی ارتباطات در حالی فرا رسیده که شهروندان در ایران دوازدهمین هفته خاموشی اینترنت و انزوای ارتباطی را تجربه میکنند. کارشناسان هشدار میدهد محدودسازی اینترنت و قطع روند ارتباطات و دسترسی مردم به چرخش اطلاعات سبب انباشته شدن خشم و نارضایتی علیه حکومت شده و تهدیدی برای حیات جمهوری اسلامی به شمار میرود.
هر سال در تاریخ ۱۷ مه برابر با ۲۷ اردیبهشت روز جهانی ارتباطات و جامعه اطلاعاتی است. این روز به مناسبت سالگرد تأسیس اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU) در سال ۱۸۶۵ نامگذاری شده است تا بر اهمیت حیاتی فناوریها و ارتباطات در دنیای مدرن تأکید کند. در تقویم رسمی ایران نیز، این روز با عنوان «روز ارتباطات و روابط عمومی» شناخته میشود.
روز جهانی ارتباطات امسال مصادف با هفتاد و نهمین روز از قطع سراسری اینترنت در کشور است؛ اقدامی سرکوبگرانه که از نهم اسفندماه ۱۴۰۴ و ساعتی پس از آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی آغاز شده و همچنان ادامه دارد.
«نتبلاکس» که وضعیت اینترنت در جهان را رصد میکند روز یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ گزارش داد قطع سراسری اینترنت در ایران وارد هفتادونهمین روز خود در دوازدهمین هفته شده است: «این اقدام گسترده سانسور، ماهیت مشارکت مدنی را دگرگون کرده و کنترل اطلاعات به ابزاری برای تقلیل شهروندان عادی به ناظران تحولات تبدیل شده است.»
همزمان با روز جهانی ارتباطات و جامعه اطلاعاتی و در حالیکه در دنیای امروز اینترنت بهعنوان اصلیترین زیرساخت ارتباطات به شمار میرود، گزارشها حاکی از آنست که بهعلت قطع اینترنت بسیاری از کسبوکارها، رسانهها و فعالیتهای آموزشی و ارتباطی را با مشکل مواجه کرده و بحثهای گستردهای را درباره نسبت امنیت، حق دسترسی به اطلاعات و ضرورت حفظ ارتباط ایران با جهان به وجود آورده است.
در همین رابطه قادر باستانی تبریزی، پژوهشگر ارتباطات و رسانه و عضو هیأت مدیره انجمن صنفی روزنامهنگاران، در گفتوگو با وبسایت «شفقنا» با تأکید بر اینکه «در عصر ارتباطات، قطع ارتباط راهحل پایداری برای بحرانها نیست، حتی ممکن است، خود به بخشی از بحران تبدیل شود» گفته «رسانه بدون ارتباط آزاد، عملاً ناقص میشود.»
به گفته قادر باستانی تبریزی «خبرنگار و تحلیلگر باید بتواند در لحظه به منابع جهانی، خبرگزاریها، بانکهای اطلاعاتی و روایتهای مختلف دسترسی داشته باشد. وقتی اینترنت بینالملل مختل میشود، رسانه داخلی از جریان جهانی اطلاعات عقب میافتد و این اتفاق، هم کیفیت تحلیل را پایین میآورد و هم اعتبار رسانه را نزد مخاطب کاهش میدهد.»
این استاد دانشگاه با تأکید بر دسترسی برابر به ابزارهای ارتباطی تصریح میکند گفته «اینکه دسترسی بخشی از روزنامهنگاران به اینترنت آزاد برقرار باشد اما دیگر خبرنگاران و فعالان رسانهای از چنین امکانی محروم بمانند، نوعی تبعیض آزاردهنده و غیرحرفهای ایجاد میکند. رسانه زمانی میتواند مسئولانه و موثر عمل کند که امکان دسترسی برابر، شفاف و عادلانه به ابزارهای ارتباطی برای همه فعالان این حوزه فراهم باشد.»
او افزوده که قطع طولانیمدت اینترنت میتواند موجبات عقبافتادگی فناوری و افزایش هزینههای توسعه را به همراه داشته باشد و ریشه این بحران در نبود شفافیت حقوق دیجیتال و پاسخگو نبودن نهادهای تصمیمگیرنده نهفته است.
این کارشناس همچنین هشدار داده رسانه ملی هنوز نتوانسته تنوع اجتماعی را به رسمیت بشناسد و همچنان با رویکرد تکصدایی پیش میرود. باستانی در پایان گفت اینترنت تهدید نیست؛ اگر به درستی مدیریت شود میتواند به ابزاری برای توسعه اقتصادی و فناوری کشور بدل شود.
به گفته این پژوهشگر ارتباطات «امروز ارتباطات، یک ابزار فناورانه و البته بخشی از امنیت ملی، سرمایه اجتماعی، اقتصاد، فرهنگ و حتی امید عمومی جامعه است. کشوری که ارتباطش با جهان محدود شود، از جریان دانش، اقتصاد و رسانه عقب میماند و لابد در عرصه افکار عمومی نیز به تدریج منزوی میشود. من فکر میکنم، آینده ایران در گرو گفتوگو، اعتمادسازی و حضور فعال و هوشمندانه در جهان شبکهای است و بدون ارتباط سازنده با دنیا، مسیر توسعه و آرامش اجتماعی دشوارتر خواهد شد.»
انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران در بیانیهای، اینترنت آزاد، باکیفیت و همگانی را «حق عمومی» دانست و تاکید کرد این حق نباید با عناوین مختلف محدود یا به شکل گزینشی در اختیار گروههای خاص قرار گیرد.
در این بیانیه آمده است که قطعهای مکرر اینترنت و محدودیتهای گسترده، علاوه بر آسیب به کسبوکارها و ارتباطات روزمره، تاثیر منفی جدی بر فعالیت رسانهها و وضعیت اقتصادی بنگاههای رسانهای داشته است.
این تشکل صنفی همچنین سیاست «اینترنتهای خاص» را مورد انتقاد قرار داده و آن را عامل تشدید نابرابری اجتماعی و ایجاد مشکلات جدید دانسته است.
انجمن صنفی روزنامهنگاران از دولت خواسته است اینترنت آزاد و برابر را بهطور عادلانه در اختیار همه شهروندان، بهویژه خبرنگاران و رسانهها، قرار دهد و بر حق عمومی دسترسی به اطلاعات تاکید کرده است.
با وجود خسارت گسترده اقتصادی ناشی از قطع اینترنت که رقم آن حدود ۷۰۰ هزار میلیارد تومان ارزیابی میشود و همچنین برخلاف هشدارهای کارشناسان درباره ایجاد خشم و نارضایتی انباشته عمومی بهعلت محدودیت اینترنت، جمهوری اسلامی برنامه مشخصی برای اتصال دوباره اینترنت جهانی در کشور ارائه نداده است.
انجمن کسبوکارهای اینترنتی نیز هفته گذشته با صدور بیانیهای سرگشاده فهرست مشخصی از خسارتهای ناشی از قطع اینترنت را مطرح کرده که هر بند آن بهتنهایی یک بحران است: مهاجرت نیروی کار متخصص، انتقال سرمایه توسط کارآفرینان به خارج از کشور، نابودی صدها هزار کسبوکار کوچک و متوسط، از بین رفتن درآمد میلیونها کسبوکار فعال در اینستاگرام و تلگرام و سونامی تعدیل گسترده کارمندان شرکتهایی که مستقیم یا غیرمستقیم به اینترنت وابسته بودهاند.
انجمن کسبوکارهای اینترنتی تأکید کرده این موارد «نه یک نگرانی یا تهدید قریبالوقوع، که واقعیت امروز است؛ واقعیتی روشنتر از آفتاب و به همان اندازه دردناک و کشنده.»
فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال معتقدند بخش مهمی از آسیبها اساساً قابل اندازهگیری دقیق نیست. کاهش اعتماد کاربران، آسیب دیدن اعتبار برندها، توقف یا تعویق سرمایهگذاریها و مهاجرت نیروی انسانی متخصص از جمله خسارتهایی هستند که آثار آنها در بلندمدت نمایان میشود و در آمارهای اقتصادی بهسادگی قابل محاسبه نیست.
