در حالیکه اینترنت فیلترشده در ایران پس از سه ماه دوباره متصل شده است اما گزارشها از اختلال شدید اینترنت و ناتوانی در تأمین هزینه فیلترشکن برای بخش زیادی از اقشار حکایت دارد. نتایج یک پژوهش نشان میدهد پس از اتصال دوباره اینترنت همچنان ۶۸ درصد از کاربران اینستاگرام که ساکن ایران بودهاند به این شبکه اجتماعی بازنگشته و فعالیتی در آن ندارند.
جمهوری اسلامی از نهم اسفندماه ۱۴۰۴ و ساعتی پس از آغاز جنگ با اسرائیل و آمریکا اینترنت بینالمللی را قطع کرد. قطع اینترنت حدود سه ماه به طور انجامید و در نهایت با مصوبهای از سوی دولت پزشکیان اینترنت جهانی دوباره وصل شد. کاربران و کارشناسان اما در هفتههای گذشته از اختلال شدید اینترنت و هزینه سرسامآور فیلترشکنها شکایت دارند.
روزنامه «همشهری» به نقل از نتایج یک پژوهش نوشته ۶۸ درصد از کاربران ایرانی اینستاگرام پس از وصل شدن اینترنت بینالمللی باز هم به این برنامه برنگشتهاند.
کیوان نقرهکار، کارشناس شبکههای اجتماعی در اینباره به «همشهری» گفته یکی از دلائل عدم بازگشت کاربران به برنامههایی مانند اینستاگرام نیاز به استفاده از ویپیانها برای اتصال به اینترنت بینالملل است: «هنوز هم برای دسترسی به اینستاگرام نیاز به فیلترشکن هست که هم هزینه دارد و هم از نظر امنیتی ممکن است به گوشها آسیب بزند. همه این عوامل باعث میشود که کاربر به استفاده از پیامرسانهای داخلی ادامه دهد و انعکاس آن در آمار بازگشت کاربران اینستاگرام قابل مشاهده است.»
این کارشناس شبکههای اجتماعی افزوده «وقتی کاربری برای مدتی طولانی در یک سرویس باقی میماند و از یک سرویس دیگر محروم میشود، به خدمات جدید عادت میکند و در همان فضا هم کارهای خود را پیش میبرد. در دنیای دیجیتال به این اتفاق Habit Lock میگویند. از طرف دیگر، وقتی در یک فضا مدت زیادی کار نکنیم، بعد از بازگشت باید پست و استوریهای زیادی بگذاریم تا به شرایط عادی برگردیم. برای بعضی افراد سخت است که بخواهند دوباره در فضای قبلی فعال شوند.»
او همچنین افزوده «یک موضوع دیگر هم این است که وقتی کاربر به پیامرسانهای داخلی مراجعه میکند، میبیند که به بخشی از فضای ذهنی و کاری آنها در این پیامرسانها پاسخ داده میشود و کار دارد انجام میشود. در این موقع کاربر فکر میکند که اگر دوباره به اینستاگرام برود، ممکن است باز هم دچار محرومیت شود و در نتیجه به استفاده از پلتفرم فعلی ادامه میدهد.» استفاده از فیلترشکن هم در مدت اختلال اینترنت یک مشکل بزرگ بود.
در این میان شاغلان حوزههای متکی به شبکه بیش از سایرین از این وضعیت آسیب میبینند. برای نمونه، رانندگان تاکسیهای اینترنتی که نانشان در گرو اتصال پایدار به شبکه و مسیریابهای آنلاین است، روزانه با خطاهای متعدد و کندیهای آزاردهنده دستوپنج نرم میکنند که عملاً فرآیند خدمترسانی آنان را مختل کرده است.
حمید محمودزاده، مدیرعامل پلتفرم «دیدار» و یکی از فعالان شناختهشده حوزه اینترنت نیز مسئولیت بحران فعلی را متوجه مسئولانی میداند که در حوزه تکنولوژی و اینترنت هیچگونه دانش تخصصی ندارند اما درباره آن تصمیمگیری میکنند.
این کارشناس ریشه بسیاری از تصمیمات آسیبزا را در ناآشنایی بدنه حاکمیت با بدیهیات فناوری ارزیابی میکند. او با انتقاد از نگاه مکانیکی به موضوع دسترسی به اینترنت، مهاجرت کاربران از پلتفرمهای جهانی به داخلی و… مشکل را در سطح دانش تصمیمگیران میبیند: «نکته اینجاست که ما در ساختار حکومتی خود افرادی را داریم که هیچ دانشی در حوزه فناوریهای روز ندارند. نمیدانند چه اتفاقاتی در حال وقوع است، زیرا هیچگاه کار جدی در این حوزه انجام ندادهاند. نمایندگان مجلسی داریم که وقتی صحبت میکنند، متوجه میشویم درک درستی از اینترنت و ساختارهای آن ندارند.»
حمید محمودزاده به سیاستهای دستوری دولت در این حوزه اشاره کرده و چنین رویکردی را نقد میکند: «وظیفه دولت در تمام دنیا ایجاد زیرساخت است تا بخش خصوصی روی آن کسبوکار خود را بنا کند، اما در کشور ما مسیر برعکس است. ما زیرساخت میسازیم، زحمت میکشیم، با فیلترینگ دستوپنجه نرم میکنیم و پس از عبور از موانع، فردی ناآگاه با تصمیمات محدودکننده و شعارهای ملی، تمام ساختههای ما را نابود میکند.»
او برخی اهداف از جمله بومیسازی تکنولوژیها را جزو سیاستهای غلطی میداند که سالهاست کشور خود را درگیر آنها کرده است: «ما به خاطر سیاستهای اشتباهمان، سالهاست که از جستوجوگر ملی، سیستمعامل ملی و تلفن ملی سخن میگوییم. اما با این سیاستها فقط مجموعهای از پروژههای بیاساس تعریف شد، عدهای در آنجا رانت بردند و در نهایت هیچچیز ساخته نشد.»
