یکی از خسارتهای جیرهبندی و قطع پی در پی برق در بخش درمان کشور و با پیامدهای مرگبار دیده میشود؛ از کار افتادن دستگاههای حیات متصل به بیماران، اختلال در انجام آزمایشهای پزشکی و کاهش تولید دارو از جمله خسارتهای قطع برق در بخش درمان است.
کمبود برق سبب افزایش جیرهبندی در بخشهای مختلف صنعت، کشاورزی و خانگی شده است. دامنه خسارتهای قطع برق، از خسارتهای اقتصادی به صنعت و تولید تا مختل شدن زندگی شهروندان گسترده است.
یکی از مهمترین خسارتهای ناشی از جیرهبندی برق تهدید جان بیمارانی است که با قطع برق دستگاههای حیاتی متصل به آنها خاموش میشود.
محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت جمهوری اسلامی مدعی شده «تا امروز در مورد اتفاق ویژه ناشی از قطعی برق در بیمارستانها و مراکز درمانی گزارشی وجود نداشته است». این در حالیست که روزنامه «پیام ما» به نقل از گزارشهای دریافتی نوشته بسیاری از بیماران در بخشهای مختلف بیمارستانی و حتی افرادی که در خانه تحتدرمان هستند، در مواردی بهدلیل قطع ناگهانی برق تا پای ازدستدادن جانشان رفتهاند.
در گزارش «پیام ما» آمده این شرایط بسیاری از فعالان حوزه سلامت را دچار نگرانی کرده است. قطع برق نه تنها باعث استهلاک دستگاهها و تجهیزات پزشکی میشود بلکه در دراز مدت آنها را از کار میاندازد.
«پیام ما» در گزارشی از وضعیت آیسییو در یکی از بیمارستانهای پایتخت نوشته پرستار با تلفن در حال مشورت با پزشک است تا وضعیت یک بیمار را تشریح کند و همزمان با گوشی دیگرش خانم مضطربی را پشت تلفن آرام میکند. ناگهان برق قطع میشود. سکوت همهجا را فرا میگیرد. آلارم دستگاههای ونتیلاتور، پرفیوزر و پمپ تشکهای مواج همزمان به صدا درمیآید و سکوت را میشکافد. پرستار به بالین بیمار جوانی میشتابد که شرایط پایداری ندارد، دستگاه ونتیلاتور خاموش و اکسیژنرسانی به بیمار قطع شده، نفسهای جوان به شماره افتاده، هر لحظه ممکن است جانش از دست برود، پرستار بهصورت دستی و با آمبوبگ به او اکسیژن میساند.
این گزارش افزوده چند ثانیه بیبرقی میتواند چراغ زندگی بیمار را برای همیشه خاموش کند؛ اگرچه ۵ تا ۳۰ ثانیه دیگر برق اضطراری بیمارستان وصل میشود و دستگاههای آیسییو دوباره به کار میافتند.
بر اساس آنچه این پرستار توضیح داده وقتی برق میرود، همزمان صدای آلارم همه دستگاهها بلند میشود و اضطراب بیمار و پرستاران را دو چندان میکند. این اما فقط مشکل بیماران در بیمارستان نیست که وضعیت را اضطراری میکند.
او گفته «در زمان بیبرقی شرایط بیمارانی که زمان طولانی در آیسییو بوده و اکنون ترخیص شدهاند و در خانه هستند، سختتر است.»
این پرستار افزوده «این بیماران دیگر قابل بهبود نیستند و بهنوعی زندگی نباتی دارند. به این بیماران ونتیلاتور و ساکشن وصل است که همه آنها با برق کار میکنند و در زمان بیبرقی این دستگاهها از کار میافتند. بسیاری از آنها گرانقیمتاند و خانوادهها مجبورند این دستگاهها را اجاره کنند. قطع و وصلشدنهای متناوب موجب آسیب دیدن این دستگاهها میشود و خانوادههای بیماران مجبور هستند که این خسارتها را پرداخت کنند. از سوی دیگر، برای تأمین اکسیژن این بیماران و جلوگیری از خفگی آنها، به تأمین کپسولهای اکسیژن و دستگاههای باتریدار نیاز است. این مسائل موجب میشود هزینه این بیماران و خانوادههای آنها افزایش پیدا کند.»
روزنامه «پیام ما» تأکید کرده که این فقط بیماران قلبی نیستند که در زمان بیبرقی، چه در بیمارستان و چه در خانه، دچار مشکلات بسیاری میشوند. بهگفته یک پرستار اتاق عمل، شرایط در برخی از جراحیها از زمانی که برق میرود تا زمانی که برق اضطراری بیمارستان وصل میشود، بهشدت خطرناک، حساس و استرسزا میشود.»
به گفته پرستاران «حدود ۳۰ ثانیه طول میکشد تا برق بیمارستان وصل شود. در این فاصله که چراغ سیالیتیک خاموش میشود، همه پزشکان و تکنیسینها مجبورند با نور موبایل فرایند جراحی را ادامه دهند.»
از سوی دیگر، در برخی جراحیها مانند لاپاراسکوپی، بهمحض وصلشدن مجدد برق حداقل دو دقیقه طول میکشد تا دوباره دستگاه راهاندازی شود. همچنین، در برخی جراحیها مانند قلب و عروق، داخل شکم و پیوند کلیه که ثانیهها حساس هستند، قطعی برق ممکن است مشکل ایجاد کند.
همچنین برخی بیماران دیالیزی در حالیکه در میانه دیالیز هستند با قطع برق دستگاه از کار افتاده و مشکلاتی برای آنها ایجاد شده است.
یکی دیگر از مشکلات قطع برق در بخش درمان، ایجاد اختلال در آزمایشهای پزشکی است. محمدعلی برومند عضو هیئت مدیره انجمن علمی آسیبشناسی، با تأیید ایجاد مشکل در روند انجام آزمایشهای پزشکی گفته «برخی آزمایشگاهها به خرید ژنراتور و موتور برق روی آوردهاند، اما این تجهیزات نیز هزینههای بالایی دارند. هزینه باتریهای UPS برای تأمین برق اضطراری در آزمایشگاهها بطور متوسط حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیون تومان است.»
او یکی دیگر از مشکلات قطعی برق برای آزمایشگاهها را نارضایتی مراجعان دانسته و گفته «قطع برق میتواند باعث ایجاد تأخیر در انجام آزمایشها اعم از نوبتدهی و پاسخدهی شود و درنتیجه نارضایتی مراجعان را بهدنبال داشته باشد. از سوی دیگر، نبود سیستمهای پشتیبان میتواند هزینهها را دو برابر کند، زیرا باید دوباره نمونههای آزمایشی جمعآوری و آزمایشها را تکرار کرد. همچنین، قطع برق میتواند بطور مستقیم بر کیفیت نتایج آزمایشها تأثیر بگذارد و در برخی موارد باعث ایجاد خطا در پاسخها شود. درواقع، نمونههای آزمایشگاهی ممکن است آسیب ببینند و جوابهای نادرستی ارائه شود.»
از سوی دیگر قطع برق سبب کاهش روند تولید دارو شده است. سلمان اسحاقی سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی با تأیید اختلال در روند درمان بیماران در بیمارستانها و کلینیکها به دلیل قطع برق گفته «ناترازی انرژی خسارتهایی را در حوزه تولید دارو و تجهیزات پزشکی نیز وارد کرده است. بر همین اساس، جلسات و مکاتباتی با وزارت نیرو انجام خواهیم داد تا در بخش سلامت مشکلی نداشته باشیم.»
محمد عبدهزاده رئیس هیئت مدیره سندیکای صاحبان صنایع دارویی نیز در گفتگو با روزنامه «پیام ما» با انتقاد از قطع مکرر برق، گفته «در حال حاضر، بین دو تا سه روز در هفته برق کارخانههای تولید دارو قطع میشود که این مسئله باعث کاهش ۴۰ درصدی ظرفیت تولید شده است.»
او تأکید کرده که «قطع برق علاوهبر کاهش تولید، هزینههای سنگینی نیز بر دوش کارخانهها گذاشته است. برای مثال، استفاده از ژنراتور در یک شیفت کاری هشتساعته حدود هزار و ۶۰۰ لیتر گازوئیل مصرف میکند که با قیمت فعلی، تنها هزینه سوخت یک روز به حدود ۴۰ میلیون تومان میرسد. تکرار این روند در سه روز قطعی برق، رقم را به ۱۲۰ میلیون تومان در هفته افزایش میدهد.»
به گفته عبدهزاده این مشکلات در حالی رخ میدهد که مطالبات شرکتها از دانشگاههای علومپزشکی و سازمانهای بیمهای همچنان با تأخیرهای طولانی پرداخت میشود. برخی بدهیها حتی از سال ۱۴۰۲ باقی مانده و روند وصول آن به بیش از ۴۰۰ روز رسیده است.
رئیس هیئت مدیره سندیکای صاحبان صنایع دارویی افزوده «با ادامه ناترازی انرژی و قطعی مکرر برق و با در نظر گرفتن مشکلاتی مانند کمبود گاز در فصول سرد، کندی تخصیص ارز و روند نامطلوب پرداخت مطالبات، از شهریورماه آمار کمبود دارو در کشور بطور محسوسی افزایش پیدا میکند.»
