در حالیکه تمامی استانهای ایران با سطوح مختلفی از خشکسالی روبرو هستند اما آمارها نشان میدهد استان تهران همچنان وضعیتی بحرانی در تأمین منابع آب دارد. کارشناسان میگویند برای تأمین آب شرب تهران در یک سال نرمال باید حدود ۸۵۰ میلیون متر آب در پنج سد تأمین کننده آب تهران ذخیره باشد اما اکنون مجموع حجم آب موجود در مخازن سدهای پایتخت ۵۷۴ میلیون مترمکعب است.
پایتخت در ششمین سال پیاپی خشکسالی قرار گرفته و همزمان با کاهش ۳۶ درصدی بارشها، درصد پرشدگی مخازن سدهای تأمینکننده آب شرب نیز به ۳۰ درصد رسیده است.
وضعیت مخازن سدهای تأمینکننده آب شرب تهران طبق این آمار، مجموع حجم آب موجود در مخازن سدهای پایتخت ۵۷۴ میلیون مترمکعب است، در حالی که میانگین بلندمدت این رقم در همین مقطع زمانی ۸۱۵ میلیون مترمکعب بوده است. این ارقام نشان میدهد ذخایر آبی تهران نسبت به میانگین بلندمدت ۲۴۱ میلیون مترمکعب کاهش یافته است.
کارشناسان میگویند برای تأمین آب شرب تهران در یک سال نرمال باید حدود ۸۵۰ میلیون متر آب در پنج سد تأمین کننده آب تهران ذخیره باشد اما آمار میزان آب ذخائر در سدهای استان نشان میدهد تهران همچنان با کمبود منابع آب روبروست. در نتیجه هرچند بارشها در برخی مناطق بخشی از فشارها را کاهش داده اما همچنان ضرورت مدیریت مصرف پابرجاست.
طبق آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران، تا تاریخ ۲۴ تیرماه، موجودی مخزن سد امیرکبیر به ۱۶۶ میلیون مترمکعب رسیده که بیانگر ۹۲ درصد پرشدگی این سد است که این رقم نسبت به سال گذشته ۱۵۴ درصد تغییر داشته است. موجودی مخزن سد لار نیز ۷۸ میلیون مترمکعب ثبت شده و پرشدگی این سد به ۸ درصد رسیده است که این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲۱ درصد تغییر داشته است.
همچنین آمار منتشر شده گویای آن است که موجودی مخزن سد لتیان ۶۱ میلیون متر مکعب است که نشان دهنده پرشدگی ۸۰ درصد است که میزان تغییرات آن نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۹ درصد است. از سوی دیگر موجودی مخزن سد ماملو در مقایسه با چهار سد دیگر تهران همچنان نامناسب است به گونهای که موجود محزن این سد ۳۶ میلیون متر مکعب بوده که پرشدگی آن به ۱۵ درصد رسیده و میزان تغییرات آن نسبت به سال گذشته ۵۵ درصد اعلام شده است.
در این میان، وضعیت سد طالقان نسبت به سایر سدهای تأمینکننده آب تهران اندکی بهتر گزارش شده به طوری که موجودی مخزن این سد ۲۳۸ میلیون مترمکعب بوده و پرشدگی آن به ۵۷ درصد رسیده اما نسبت به سال گذشته، کاهش ۱۰ درصدی حجم مخزن را نشان میدهد.
از سوی دیگر همزمان با تشدید تنش آبی در تهران و فلات مرکزی ایران، نگرانیها درباره وضعیت منابع آب زیرزمینی، فرونشست زمین و آینده تأمین آب بیش از گذشته بیشتر شده است.
در همین رابطه فرزام پوراصغر، پژوهشگر حوزه آب و محیط زیست، با اشاره به بحران در آبخوانهای دشت شهریار، ورامین و محدوده کلانشهر تهران توضیح داده که بارندگیهای امسال میتواند وضعیت منابع آب زیرزمینی را نسبت به سال گذشته تا حدودی بهبود دهد، اما تهران همچنان با شرایط مطلوب و میانگین بلندمدت فاصله دارد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، شرایط کوتاهمدت نسبت به سال گذشته تا حدودی بهتر ارزیابی میشود، هرچند قضاوت دقیق در این زمینه بر عهده سازمان هواشناسی است.
فرزام پوراصغر ضمن تأکید بر اثر خشکسالی بر کاهش میزان ذخائر آبی در ایران گفته سیاستهای توسعهای نیز در تشدید بحران آب نقش داشتهاند. به گفته او طی سالهای گذشته بخش عمدهای از جمعیت و فعالیتهای اقتصادی در فلات مرکزی متمرکز شده و این مسئله فشار زیادی بر منابع محدود آب وارد کرده است.
او جنگ را نیز بر تشدید بحران آب در کشور موثر دانسته و گفته برخی تصفیهخانههای آب در جریان حملات آسیب دیدند و این مسئله علاوه بر تأمین آب شرب، صنایع وابسته به آب را نیز تحت تأثیر قرار داد، زیرا بسیاری از صنایع از آب بازیافتی استفاده میکنند و هرگونه آسیب به تأسیسات تصفیه و انتقال آب، فعالیت این واحدها را با مشکل مواجه خواهد کرد.
این پژوهشگر حوزه آب و محیط زیست گفته اگر برداشت از سفرههای آب زیرزمینی بیش از ظرفیت آنها باشد، بهتدریج ساختار آبخوانها دچار فرسایش شده و منافذ آنها از بین میرود. به همین دلیل فرونشست زمین در بسیاری از موارد جزو مخاطرات غیرقابل بازگشت محسوب میشود. برای جلوگیری از این وضعیت باید میان میزان برداشت از سفرههای زیرزمینی و میزان تغذیه آنها تعادل برقرار شود، در غیر این صورت آبخوانها توان ذخیرهسازی و تأمین پایدار منابع آب را از دست خواهند داد.
احد وظیفه رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی نیز تأکید کرده علیرغم پیشبینی پاییز پربارش برای کشور ولی همچنان لازم است در مصرف آب صرفهجویی کنیم.
احد وظیفه گفته در حال حاضر وضعیت آبی استانهایی مانند تهران، قزوین، سمنان، مرکزی، قم، اصفهان و یزد مطلوب نیست و در آنها با کمبارشی بسیار شدید مواجهیم بنابراین حوضه فلات مرکزی کشور که اتفاقاً بیشترین جمعیت را در خود جای داده است، کمترین سهم را از بارندگی کشور دارد و در حال حاضر با بیشترین تنش آبی روبروست.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی هشدار داده که همواره با افت سفرههای زیرزمینی مواجهیم و این وضعیت احتمال خطر کمبود جدی آب را برای آینده افزایش میدهد. به گفته احد وظیفه بارشهای بهاره در استان تهران و قزوین زیر نرمال بود ولی تا حدودی کمبودهای شدید بارش پاییزه و زمستانه را جبران کرد و بارندگی بسیاری از مناطق کشور به حد نرمال و فراتر از آن رسید چراکه سال گذشته بدترین پاییز در طول ۵۰ سال گذشته را تجربه کرده بودیم و دما بسیار بالا و بارندگی کم بود.
