بررسی دادههای محرمانه شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران نشان میدهد افزایش مصرف بنزین در سالهای گذشته از دو روش افزایش تولید بنزین غیراستاندارد با اکتان ۸۷ معروف به «بنزین معمولی»، و استفاده فزاینده از افزودنیهای پتروشیمیاییِ آلاینده تأمین شده است.
«مرکز دادههای باز ایران» در گزارشی با استناد به دادههای محرمانه شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران مربوط به اسفندماه ۱۴۰۳، مصرف روزانه بنزین از حدود ۷۵ میلیون لیتر در سال ۱۳۹۴ به ۱۲۴ میلیون لیتر در روز در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این رقم نشان میدهد مصرف بنزین در ایران افزایشی حدود ۶۵ درصدی داشته است.
همزمان با افزایش مصرف، سهم افزودنیهای پتروشیمیایی در بنزین طی سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ حدود چهار برابر شده است. در این دوره دو ساله تولید و توزیع بنزینهای باکیفیتتر، از جمله سوپر و یورو ۴ و ۵، کاهش یافته و سهم بنزین کمکیفیت در سبد مصرف بالا رفته است.
آمارها نشان میدهد مصرف بنزین سوپر از ۳/۷۴ میلیون لیتر در روز در سال ۱۳۹۶ به حدود ۱۶۴ هزار لیتر در روز در سال ۱۴۰۳ سقوط کرده است؛ کاهشی نزدیک به ۹۶ درصد! از این مقدار، حدود ۷۱ درصد در تهران مصرف شده و سهم سایر استانها بسیار ناچیز بوده است. بنزین یورو ۴ و ۵ نیز فقط در ۱۲ استان توزیع شده و مجموع مصرف روزانه آن حدود ۲۷ میلیون لیتر گزارش شده است.
گزارش شرکت ملی پالایش حاکی از آنست که بنزینهایی که با عنوان یورو ۴، یورو ۵ یا سوپر عرضه میشوند هم حاوی ترکیباتی مانند «امتیبیای» هستند؛ مواد پتروشیمیاییای که در بسیاری از کشورها به دلیل پیامدهای زیستمحیطی و خطرات سلامتمحور محدود یا ممنوع شده است. بنابراین این سوختها هم لزوماً از نظر فنی کاملاً استاندارد نیستند.
«مرکز دادههای باز ایران» افزوده «سهم بنزین غیراستاندارد اکتان ۸۷ از کل مصرف کشور از حدود ۶۵ درصد در سال ۱۳۹۶ به حدود ۷۸ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ نشانهای روشن از اینکه بخش عمده رشد مصرف در سالهای اخیر با بنزین کمکیفیت پوشش داده شده است.»
دادههایی به تفکیک استانی نیز از افزایش قابلتوجه مصرف بنزین اکتان ۸۷ خبر میدهند. مجموع مصرف این نوع بنزین در ۳۱ استان از حدود ۸۵/۸ میلیون لیتر در روز در سال ۱۴۰۲ به ۹۷/۱ میلیون لیتر در روز در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته که معادل رشد سالانه ۱۳/۲ درصدی است.
طبق همین دادهها، استان مرکزی و پس از آن تهران بیشترین رشد مصرف بنزین کمکیفیت را ثبت کردهاند.
«مرکز دادههای باز ایران» یک هفته پیش نیز در گزارش دیگری تأکید کرده بود دولت در سالهای اخیر برای جبران کمبود فزاینده بنزین، بهطور گسترده به افزودن ترکیبات شیمیایی تولید شده خارج از چرخه پالایشگاهی روی آورده است. این ترکیبات شامل متیلترت-بوتیلاتر (امتیبیای) ــ یک افزودنی پتروشیمیایی ممنوعه در بسیاری از کشورها ــ و دیگر اکتانافزاهای آروماتیک است که برای افزایش عدد اکتان به بنزین پالایشگاهی اضافه میشوند.
در این گزارش که با استناد به اسناد محرمانه وزارت نفت تهیه شده بود آمده بود که نسبت اختلاط این مواد با بنزین پالایشگاهی در فاصله سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ حدود چهار برابر افزایش داشته است. این روند حتی در پالایشگاههایی دیده میشود که مدعی تولید سوخت مطابق استانداردهای یورو ۴ و یورو ۵ هستند.
بنا بر گزارش محرمانه وزارت نفت، پالایشگاه شازند ــ بزرگترین تولیدکننده بنزین یورویی کشور ــ روزانه حدود ۳۵۰ هزار لیتر امتیبیای مصرف میکند و پالایشگاه اصفهان ــ دومین تولیدکننده بزرگ ــ روزانه حدود ۳۲۵ هزار لیتر از این ماده استفاده میکند. امتیبیای به دلیل پتانسیل بالای آلودگی منابع آب زیرزمینی، در کشورهای متعدد ممنوع شده است.
استانداردهای یورو ۴ و یورو ۵ بخشی از مقررات زیستمحیطی اتحادیه اروپا هستند که برای کاهش آلایندگی سوختهای فسیلی و بهبود کیفیت هوا طراحی شدهاند. اما دادههای وزارت نفت نشان میدهد حدود یکسوم بنزین تولیدی ایران بهطور اسمی با این استانداردها عرضه میشود، در حالی که بهدلیل اختلاط با مواد شیمیایی پرخطر، کیفیت واقعی آن با معیارهای جهانی همخوانی ندارد.
