یک سال پس از انفجار مرگبار در معدن زغال سنگ «معدنجو» بر اثر رعایت نشدن اصول ایمنی که سبب کشته شدن دهها معدنکار شد، همچنان وضعیت معادن زغال سنگ در ایران «ناایمن» ارزیابی میشود.
شامگاه ۳۱ شهریور ۱۴۰۳ وقوع انفجار در معدن زغال سنگ «معدنجو» در استان خراسان جنوبی به یکی از مرگبارترین حوادث معادن در ایران تبدیل شد. بر اساس آمارهای رسمی دستکم ۵۲ معدنکار در این انفجار کشته و ۲۲ تن دیگر مصدوم شدند. برخی از مصدومان با گذشت یک سال همچنان با مشکلات جسمی، معلولیت و حتی فراموشی و مشکلات روحی روبرو هستند.
پس از این انفجار که تنها چند هفته پس از آغاز به کار رسمی دولت چهاردهم جمهوری اسلامی رخ داد، احمد میدری وزیر کار و دیگر مقامات دولت پزشکیان از برنامههای جدی برای ایمنسازی معادن خبر دادند.
اکنون با گذشت یک سال همچنان وضعیت معادن زغال سنگ ناایمن ارزیابی شده و خطر مرگ در یک قدمی معدنکارانی است که با حداقل حقوق و در شرایط دشوار مشغول به کار هستند.
بر اساس آخرین آماری که در گزارش سیاستی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره معادن وجود دارد، ۱۰۰ معدن زغالسنگ در کل کشور فعال هستند که از این تعداد ۹۵ درصد به شکل سنتی اداره میشوند. بسیاری از این معادن تجهیزات ایمنی از جمله مانیتورینگ مرکزی و سنسورهای گازسنج اتوماتیک ندارند یا تجهیزات آنها کار نمیکنند.
فعالان کارگری میگویند اگر چه در برخی معادن زغال سنگ طی یک سال گذشته برخی تجهیزات نصب شده اما همچنان ایمنی در معادن زغال سنگ به سطح استاندارد نرسیده است.
در همین رابطه علی مقدسیزاده فعال کارگری در استان خراسان جنوبی به خبرگزاری «ایلنا» گفته «معدنجو تبدیل به یک ویترین شده که مسئولان پشت آن قایم میشوند و ادعا میکنند بیایید ببینید مانیتورینگ مرکزی نصب کردیم!»
این فعال کارگری افزوده «وضعیت در سایر معادن زغال سنگ کشور همچنان بحرانی است. در معدنجو بعد از آن حادثهی اول مهر پارسال که ۵۳ کارگر فوت شدند، مانیتورینگ مرکزی آوردند و دستگاههای گازسنجی نصب شده اما دیگر معادن سنتی در طبس و کشور، مانیتورینگ مرکزی و سنسورهای گاز ندارند.»
علی مقدسیزاده گفته «در شهرستان طبس ۲۲ معدن زغال سنگ فعال داریم ولی متأسفانه به جز دو سه شرکت، بقیه سیستم مانیتورینگ ندارند و سنتی به همان روش دههها قبل کار میکنند» و تأکید کرده که «خطر در دو قدمی کارگران این معادن کمین کرده و هر لحظه ممکن است انفجاری مثل معدنجو رخ بدهد.»
اکثر فعالان کارگری معتقدند کارفرمایان به ویژه در معادن برای ایمنی هزینه نمیکنند. علی مقدسیزاده علت را «بالا بودن هزینه و پایین بودن قیمت زغال و و البته تمایل نداشتن دولت و مجلس شورای اسلامی برای هزینه کردن برای معدنچیان زغال سنگ را میداند.
او همچنین افزوده «معادن سنتی ذغالسنگ آبستن حوادث هستند و امروز و فردا، در خراسان، دامغان، خراسان یا طبس، دوباره شاهد مرگ دلخراش معدنچیان خواهیم بود؛ وضعیت معادن اسفبار است و ممکن است حادثهای بسیار بزرگتر از معدنجو اتفاق بیافتد.»
انفجار در معدن زغال سنگ «معدنجو» در پی نشت گاز رخ داد و تا پیش از انفجار گازسنجی به شیوهی دستی انجام میشد؛ کارگران شیفت قبل، بوی گاز را متوجه شده و به سرکارگر و پیمانکار خبر داده بودند اما با تهدید روبرو شده و ناچار شده بودند به کار بازگردندند.
پس از این حادثه اطلاعاتی درباره این معدن منتشر شد که نشان میداد مدیران آن به رعایت نکات ایمنی کاملا بیاعتنا بوده و این معدن ضروریترین ابزار ایمنی حتی آژیر خطر نیز نداشته است. نبود آژیر خطر سبب شده بود انفجار در تونل C معدن رخ دهد اما به علت آگاه نشدن کارگران مشغول به کار در تونل B آنها نیز دچار مسمومیت و مرگ شوند.
از سوی دیگر کارگران نیز لباس و کفش ایمنی مناسب نداشته و حتی از ماسک پزشکی به جای ماسک صنعتی استفاده میکردند.
بر اساس گزارشها سه هفته پیش از این حادثه نیز افزایش گاز متان سبب مسمومیت دو کارگر شده بود اما باز هم مسئولان برای کنترل ایمنی و سنجش گاز متان اقدامی انجام نداده بودند.
حادثه در معادن زغال سنگ ایران طی سالهای گذشته کارگران زیادی را به کام مرگ کشانده است. انفجار در معدن زغال سنگ یورت در استان گلستان در اردیبهشت ۱۳۹۶ سبب کشته شدن ۴۳ معدنچی شد. چند ماه پس از این انفجار رئیس کل دادگستری استان گلستان اعلام کرد بر اساس جمعبندی گزارش کمیته حقیقتیاب، مقصر حادثه کارفرما بوده که نکات ایمنی را رعایت نکرده است.
اکنون با گذشت هشت سال از انفجار معدن زغال سنگ یورت، علی مقدسیزاده گفته «معدن زمستان یورت که زمانی ۴۳ کارگرِ آن بر اثر انفجار جان باختند، همچنان سنتیست و تجهیزات ایمنی ندارد.»
حوادث در معادن زغال سنگ همچنان قربانی میگیرد. در هشت ماه نخست سال ۱۴۰۳ دستکم ۱۵ حادثه مرگبار در معادن ایران رخ داده و دستکم ۶۸ معدنکار جان باختهاند.
شهریورماه ۱۴۰۲، اجساد ۶ کارگر معدن زغال سنگ طزره دامغان که بر اثر انفجار گاز و ریزش تونل، زیر آوار حبس شده بودند پس از ۹ ساعت از زیر آوار بیرون کشیده شد.
در اردیبهشتماه ۱۴۰۳ و در فاصلهای حدود ده روز، دو کارگر زغال سنگ به دلیل حادثه در محل کار کشته شدند. ریزش تونل در یکی از کارگاههای معدن اصلی زغالسنگ منطقه طغرالجرد شهرستان کوهبنان در استان کرمان جان یک کارگر را گرفت.
در حادثه دیگری در معدن زغالسنگ هشونی شهرستان کوهبنان کرمان، یکی از کارگران این معدن، در ۴٠ سالگی، جان خود را از دست داد.
